InterviewMe Too

Documentairemaakster Judith de Leeuw werpt een nieuw licht op #MeToo: ‘Ik ben blij dat ik zelf geen actrice ben’

Ruut Weissman en Harriet Stroet.

In ‘Ruut Weissman - De hoofdpersoon’ werpt documentairemaakster Judith de Leeuw een nieuw licht op #metoo. Opmerkelijk: oud-theaterdirecteur en regisseur Weissman, die in opspraak kwam vanwege vermeend grensoverschrijdend gedrag, werkte zelf mee.

Hij was artistiek leider van de Amsterdamse Toneelschool & Kleinkunstacademie toen hij in de jaren tachtig tot drie keer toe een verhouding had met een van zijn studentes. Ruut Weissman, inmiddels 64, heeft dat erkend op het hoogtepunt van de Me Too-storm die een aantal jaar geleden opstak. 

In de documentaire die Judith de Leeuw (38) nu over hem heeft gemaakt, vertelt Weissman dat hij er destijds als dertiger niet van doordrongen was dat hij een machtspositie had. In 2015 trad hij af als directeur. Maar in 2017 laaide de theaterschoolaffaire weer op en waren er nieuwe aantijgingen tegen hem als regisseur, toen oud-docent Jappe Claes werd beticht van seksueel misbruik.

In ‘Ruut Weissman - De hoofdpersoon‘ zien we De Leeuw, Weissman en actrice Harriët Stroet (54) het grootste deel van de tijd op het Franse platteland, in en rond Weissmans tweede huis. Ze praten, maken ruzie, lopen rond op een markt, eten en drinken veel en hakken hout. Het blijkt een film in een film waarin Stroet toewerkt naar haar optreden, een theatermonoloog, die Weissman gaat regisseren. Stroet vertelt hoe ze als jong meisje zelf een verhouding kreeg met een middelbare-schooldocent, die heel slim wachtte tot haar achttiende met seks, dat zijn aandacht voor haar daarna over was, en dat ze nog steeds last heeft van wat haar overkwam. Ze gaat ook eerlijk bij zichzelf na waarom ze viel voor die veel oudere man, waarom zijn macht erotiseerde.

 Met hulp van een therapeute wist hij toch weer op te krabbelen 

De teksten van Stroet, die zich gedurende de film ontwikkelen tot de monoloog, zijn duidelijk confronterend voor Weissman. Soms loopt hij weg van het gefilm, maar hij blijft meedoen. In de documentaire vertelt Weissman hoe weinig er van hem over was nadat de storm die over hem kwam was gaan liggen. Hoe hij met hulp van een therapeute toch weer wist op te krabbelen en door te leven.

Dieptepunt voor hem was misschien wel de première eind 2017 van zijn groots opgezette theaterproductie ‘Fiddler on the roof’, met Thomas Acda in de hoofdrol, waarbij hij zelf niet aanwezig was. De stichting die de Broadwaymusical in opdracht van acht theaters produceerde, had samen met Weissman besloten dat het beter was dat hij thuisbleef.

 Soms is er niet meer over dan een klein jongetje 

Maakster Judith de Leeuw wil Weissman met haar documentaire laten inzien wat voor machtspositie hij had. Ze wil ook dat hij zich verplaatst in vrouwen met een andere positie dan hijzelf. Langzamerhand zie je hem in beeld ook tot het besef komen wie hij vroeger was; een verwende jongen die alles naar zijn hand kon zetten. Van de man met dat grote lijf en die enorme geldingsdrang is soms niet meer over dan een klein jongetje. 

Volgens De Leeuw gaat haar film over machtsmisbruik dat op allerlei plekken in de samenleving voorkomt. “In de theaterwereld is het uitvergroot, moeten jonge mensen zich soms letterlijk bloot geven, maar op de Zuidas, in keukens met een chefkok, en in ziekenhuizen komt dit ook voor. Een vriend van mij is medisch specialist. Hem wordt niet geleerd aan zelfreflectie te doen en verantwoordelijk met ondergeschikten om te gaan.”

Al wil De Leeuw Weissman echt anders laten denken over macht, ze is tegen een heksenjacht tegen mannen zoals hij. Het pijnlijke van de Me Too-beweging vindt De Leeuw die ultieme drang om daders aan te wijzen. “Dit doet zo geen recht aan wie wij zijn als mensen. Het maakt de wereld onveilig, het is slecht voor ons allemaal. Compassie moet de boventoon voeren, tenzij er natuurlijk sprake is van grof geweld. Maar ik bespeur een gretigheid, ook bij mannen, om andere mannen weg te zetten als dader, als monster. Me Too is goed, maar waar is de nuance? Rechter Frank Wieland die Willem Holleeder levenslang oplegde, zei: ‘In ieder mens zit bij geboorte een lam en een wolf. Het gaat om wat ons verbindt.’ Zo is het.”

Ruut Weissman in de tuin van zijn tweede huis, op het Franse platteland.

Heeft u deze film gemaakt om Weissman eerherstel te geven?

“Alle gevoelens zijn waar, dat is mijn vertrekpunt. Als je de film hebt gezien dan is die vraag niet relevant. Het gaat niet om waarheidsvinding, en zelfs niet eens om Weissman. Ik heb deze film altijd gezien als een abstracte film over macht. Een film die internationaal ook interessant wordt gevonden. De thematiek is universeel.”

Waarom deed Weissman mee?

“Ik wilde zijn makerschap in de film gebruiken. En dat hielp om hem mee te laten doen. Maar hij was er ook aan toe te reflecteren op wat er gebeurd was. En dan niet als reconstructie van alles wat hij heeft misdaan, maar door hem tweeënhalf jaar te volgen in dat maakproces van die monoloog, die indirect ook over hem gaat.”

Jullie krijgen echt ruzie.

“In de film zie je twee keer een pittige confrontatie tussen ons. In werkelijkheid gebeurde dat veel vaker. Hij voelde zich weer opnieuw aangevallen, nu door mij. Want ik confronteerde hem met zijn autoritaire gedrag. Steeds gaf ik hem wel de ruimte om ermee te stoppen. Ik dacht: als je zoiets echt aangaat, moet je ook bereid zijn het te laten mislukken. Het was allemaal op basis van vertrouwen, ik heb hem niets laten tekenen, daar geloof ik niet in. De meeste producenten willen dat wel, zo’n contract. Mijn producent vond mijn werkwijze gelukkig oké.”

Weissman vertelt in de film suïcidaal te zijn geweest. Dat maakt het bijzonder dat hij dit met u aangaat.

“Ik denk dat de film voor hem ook therapeutisch was. In mijn ogen doet hij in zijn leven alles om weg te blijven bij zijn demonen, zoals we dat misschien allemaal wel doen. Die affaire heeft er enorm bij hem ingehakt, maar op de achtergrond speelt ook nog het Holocaustverleden van z’n familie. Die onrust en onvrede in zichzelf probeert hij weg te duwen door veel eten, te drinken en te werken.”

Tijdens het repeteren van de monoloog raakt Weissman Harriët aan om haar houding te verbeteren. Hij legt zijn hand op haar onderbuik, op haar hoofd, strijkt door haar haar. Als kijker houd je je adem in.

“Maar zij ademt en zingt daarna beter. Ze ontspant haar buik en haar voorhoofd. Ja, het is zo’n fysiek beroep.”

Judith de Leeuw.

Zij zegt dat ze het lekker vindt. Maar je denkt toch, juist hij moet dat even niet doen.

“Ik weet het niet. Ik denk dat niet per se.”

Maar als zij twintig was geweest, had je weg willen kijken.

“Ja, het is een probleem. Ik ben blij dat ik zelf geen actrice ben, zo’n verhouding tussen regisseur en acteurs is heel kwetsbaar.”

Gelooft u hem als hij aan het slot zegt dat het afgelopen moet zijn met die alfamannetjes?

“Ja, ik geloof hem in zijn wens dat hij echt niet meer zo wil zijn. Het feit dat hij dat uitspreekt, betekent dat hij ernaar verlangt.”

Zaterdag 14 november (NPO 2, 22.50 uur) zendt de NTR de documentaire ‘Ruut Weissman - De hoofdpersoon’ uit van Judith de Leeuw, daarna nog te zien op NPO Start.

Wie is Judith de Leeuw?

Judith de Leeuw (Alkmaar, 1981) studeerde een jaar aan de Toneelschool Antwerpen en deed daarna de Rietveld Academie en een master aan het Sandberg Instituut. Ze is werkzaam als regisseur en schrijver. In haar bekroonde film ‘Overal spullen’ (2011) telde ze alle spullen in haar huis om tot de conclusie te komen dat die 8,5 keer de oppervlakte van haar huis in beslag namen.

Wie is Ruut Weissman?

Ruut Weissman (Amsterdam, 1955) gaf leiding aan de Amsterdamse Kleinkunstacademie, die later fuseerde met de Toneelschool. Als theaterregisseur is hij betrokken bij veel musicals, cabaretvoorstellingen en tv-registraties van cabaretiers als De Vliegende Panters, Jan Jaap van der Wal, Paul de Leeuw en Peter Pannekoek. Zijn visie op cabaret gaf hij in zijn boek ‘De kunst van het bedriegen’ (2004). In de recente podcastserie ‘Ervaring voor beginners’ van Theo Maassen vertelt Weissman daar ook over. Voor zijn regie van ‘Zij gelooft in mij’ (2012), een musical naar de beroemde documentaire over André Hazes, ontving hij lof en nominaties.

Lees ook:

Misbruik in theaterwereld: ‘Ik wil laten zien hoe het gebeurt om anderen te beschermen’

De #MeToo-discussie heeft nog niets veranderd in de theaterwereld, zeggen schrijver Tjeerd Posthuma en regisseur Bram Jansen. Beiden schreven een tekst waarin zij de giftige cocktail tonen die seksuele intimidatie in deze sector zo makkelijk maakt. “Ik wilde laten zien hoe het gebeurt, in de hoop dat we andere jonge mensen beter kunnen beschermen.”

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden