Kunst

Dit staat er in de canon Nederlandse en Vlaamse kunstwerken

Anonieme kunstenaar, Kaarsenkroon, 1395, Sint Walburgiskerk, Zutphen. Beeld Tim Wengelaar

Het publiek mocht meestemmen over de canon van belangrijkste Nederlandse en Vlaamse kunstwerken voor 1750. Inwoners van Delft en Zutphen slaagden erin hun lokale favoriet op de lijst te krijgen. 

Ze hebben de top-100 niet gehaald: ‘Het Joodse bruidje’ van Rembrandt en ‘Meisje met de parel’ van Johannes Vermeer. Hoe populair deze schilderijen ook zijn, ze staan niet in de canon van belangrijkste Nederlandse en Vlaamse kunstwerken voor 1750. Beide ‘dames’ kregen veel stemmen, maar moesten het afleggen tegen respectievelijk ‘De Nachtwacht’ en ‘Gezicht op Delft’. 

Ook het publiek mocht meestemmen over deze canon, een initiatief van Codart, een internationaal netwerk van bijna zevenhonderd museumconservatoren van oude Nederlandse en Vlaamse kunst. De conservatoren komen uit driehonderd verschillende musea in meer dan veertig landen. In een eerste stemronde hadden zij hun top-100 samengesteld, daarna mocht het publiek zijn favoriete kunstwerken aandragen via canon.codart.nl. 

Anonieme kunstenaar, Bruidshandschoenen, 1600-1625, Rijksmuseum Amsterdam

Een stevige Delftse lobby heeft er volgens directeur Maartje Beekman van Codart toe geleid dat Vermeers Gezicht op Delft zoveel stemmen kreeg dat Meisje met de parel is afgevallen. Ze verloor ook de slag met ‘Het Melkmeisje’ van Vermeer. Om te voorkomen dat er vooral schilderijen in de canon zouden komen, had Codart vooraf de aantallen per kunstvorm vastgesteld: zestig schilderijen, tien tekeningen, tien prenten, tien sculpturen en tien toegepaste kunstwerken.

Niet genomineerd kunstwerk in canon

Ook gold een limiet van twee werken per kunstenaar per kunstvorm. Rembrandt stond aanvankelijk op de lijst met drie schilderijen, De Nachtwacht, Het Joodse Bruidje en ‘Zelfportret met twee cirkels’. Na een stevige discussie werd bepaald dat voor Rembrandt, hoe groot hij ook is, dezelfde regels moesten gelden. Dat hield in dat er één schilderij moest afvallen. Volgens Beekman hoopte een flink aantal conservatoren dat het publiek de balans zou doen doorslaan naar Het Joodse Bruidje, ten koste van De Nachtwacht. “Het scheelde niet veel, maar het Bruidje is toch buiten boord gevallen.” 

Door de inbreng van het publiek – ongeveer driehonderd mensen hebben meegedaan – staat er ook een kunstwerk in de canon dat de vakmensen niet hadden genomineerd. Het gaat in de categorie toegepaste kunst om de ‘Kaarsenkroon’, een kroonluchter die sinds 1395 in de Sint Walburgiskerk in Zutphen hangt. De rijk versierde smeedijzeren kaarsenkroon, gemaakt door een onbekende kunstenaar, is een van de zes ‘Jeruzalemluchters’ die nog in Europa te vinden zijn. Beekman: “In Zutphen hebben ze echt hun best gedaan om de kroonluchter op de lijst te krijgen.” Momenteel hangt de kroonluchter niet in de kerk. Hij is voor een tentoonstelling tijdelijk verhuisd naar museum Het Valkhof in Nijmegen. 

Petrus Christus, Portret van een jonge vrouw, 1470, Gemäldegalerie, Staatliche Museen, Berlijn. Beeld TR beeld

Het is de eerste keer dat deze canon is opgesteld. Codart wil daarmee niet alleen meer belangstelling wekken voor oude kunst, maar ook ontdekken waar het publiek van houdt. Smaken veranderen, daarom zal de lijst na verloop van tijd worden geactualiseerd. De stemming is ook bedoeld om minder bekende kunstenaars als Geertruydt Roghman, Johan Gregor van der Schardt en Claes Sluter onder de aandacht brengen. Tot de minder bekende kunstwerken behoort ook een paar bruidshandschoenen van een anonieme ontwerper. 

Op de lijst staan slechts vijf vrouwelijke kunstenaars, wat volgens Codart een afspiegeling is van het aantal vrouwen dat destijds een rol van betekenis speelde in de kunst.

Het is de eerste keer dat deze canon is opgesteld. Codart wil daarmee niet alleen meer belangstelling wekken voor oude kunst, maar ook ontdekken waar het publiek van houdt. Smaken veranderen, daarom zal de lijst na verloop van tijd worden geactualiseerd. De stemming is ook bedoeld om minder bekende kunstenaars  als Geertruydt Roghman, Johan Gregor van der Schardt en Claes Sluter onder de aandacht brengen. Tot de minder bekende kunstwerken behoort ook een paar bruidshandschoenen van een anonieme ontwerper. Op de lijst staan slechts vijf vrouwelijke kunstenaars, wat volgens Codart een afspiegeling is van het aantal vrouwen dat destijds een rol van betekenis speelde in de kunst.

Johan Gregor van der Schardt, zelfportret, 1573, Rijksmuseum Amsterdam.

Lees ook:

Welk werk moet in de top-100: De Nachtwacht of het Meisje met de parel? 

Wat zijn de belangrijkste Nederlandse en Vlaamse kunstwerken voor 1750? Museumconservatoren uit veertig landen maakten een top-100. Maar die kan er anders uit gaan zien, want nu mogen we er allemaal over meestemmen.

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden