'Dit leed niet filmen zou onvergeeflijk zijn'/Televisie vooraf/Zembla

Beelden van een stuk hel op aarde. Anders kun je de documentaire 'Het Kisangani dagboek', die vanavond in Zembla wordt uitgezonden, niet noemen. Het is een bijna twee jaar geleden opgenomen film over vluchtelingen uit Rwanda die zoek waren en uiteindelijk werden gevonden aan de oevers van de rivier de Congo. Dat de film niet recent is speelt eigenlijk geen rol. Levensgroot komt op de kijker af wat voor vreselijke toestanden in dat deel van de wereld voorkomen, telkens op andere lokaties.

Fred Lammers

De Oostenrijkse documentairemaker Hubert Sauper heeft in beelden gevangen wat je niet voor mogelijk houdt. Maar je ziet het aan je voorbijrollen: hongerende mensen met ogen waaruit alle hoop is verdwenen en kinderen die in geraamtes zijn veranderd waarin nog slechts een restje leven zit. Maar ook mensen die zijn bezweken aan de honger, besmettelijke ziektes of aan de vele moordpartijen door rebellen uitgevoerd. Hun lijken liggen in de bossen, overdekt door zwermen vliegen en ander ongedierte. Begraven is er niet bij.

Als kijker zit je met Hubert Sauper in een trein die door het oerwoud rijdt. Het is voor het eerst sinds tien jaar dat weer van de spoorwegverbinding gebruik wordt gemaakt. In de trein zitten journalisten en cameramensen en vertegenwoordigers van de Verenigde Naties. Allen zijn op zoek naar verdwenen vluchtelingen. Die worden onverwacht gevonden. Het is een geschreeuw van honderden mensen langs de spoorbaan, die even hopen dat de trein hen naar vreedzamer oorden zal brengen. Ze smeken daar ook om, maar er is geen plaats.

De documentaire vertoont filmflarden die met elkaar het verhaal vertellen van een vreselijk drama. De cameramensen in de trein doen hun werk. De lenzen worden gericht op al dat menselijk leed. Het komt afstotend over. Hubert Sauper erkent dat het in feite een misdaad is onder dergelijke omstandigheden een camera te hanteren. Stervende kinderen worden zelfs nog even opgetild om beter te laten uitkomen hoe slecht ze er aan toe zijn. Een jongetje van twee jaar wordt door een Rode Kruis-helper op een provisorische manier gewogen. Hij weegt nog maar zeven kilo. Het is allemaal even hopeloos.

Sauper: “Ik was niet voorbereid op wat me te wachten stond. Het was verschrikkelijk.” Hij heeft uiteindelijk gefilmd omdat hij besefte dat het ook onvergeeflijk zou zijn om dat na te laten. Immers kan hij via zijn filmbeelden de buitenwacht laten zien hoe erg het allemaal was en vaak nog is. Het is een uiterst droevig verhaal zonder happy end. De meeste mensen die in de documentaire voorkomen werden een paar weken nadat de opnamen werden gemaakt door militairen van het 'bevrijdingsleger' vermoord. Zij velden met hun machinegeweren naar schatting 200 000 mensen. De schuldigen onttrekken zich aan hun straf. De daders liggen figuurlijk op het kerkhof, een plek waar hun slachtoffers nooit terecht zijn gekomen.

Zembla heeft vanwege de gruwelijke filmbeelden besloten het programma niet zoals gebruikelijk op vrijdagmiddag te herhalen. “Als je de film hebt gezien zul je begrijpen waarom”, aldus Kor Al, eindredacteur van de rubriek.

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2022 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden