Taal

Dit is waarom we halfvol of halfleeg zeggen

null Beeld ANP
Beeld ANP

Ik was laatst bij de cabaretvoorstelling van Arie & Silvester, twee cabaretiers die niet echt kijken op een woord- of taalgrap meer of minder. Een van die grappen zou ik graag hier bespreken, maar ik wil eigenlijk ook de clou niet verklappen.

Peter-Arno Coppen

Op het gevaar af dat ik toch iets weggeef zal ik het zo saai en droog mogelijk houden. Wellicht dat ze het door de vingers zien, omdat ze per slot van rekening nu ook in de krant staan. Gratis reclame!

Ik heb het in deze rubriek weleens eerder gehad over schaalbegrippen. Dat zijn begrippen waarvan je de mate, of de ernst, of de intensiteit op een schaal kunt uitdrukken. Zo zijn 'hoog' en 'laag' schaalbegrippen, en 'vol' en 'leeg' zijn dat ook. Vaak hebben schaalbegrippen twee woorden voor tegengestelde waarden.

Bij vragen is meestal een van de twee neutraal ('Hoe groot is dat?') en het andere veronderstelt al een antwoord dat naar een kant van de schaal toe gaat ('Hoe klein is dat?'). Soms trekken ze allebei de vraag scheef: 'Hoe vol is dat?' suggereert dat het bijna vol is, en 'Hoe leeg is dat?' dat het bijna leeg is.

Dit gedrag beperkt zich niet tot vragen. Als je zegt dat het glas halfvol is, dan suggereer je dat het van leeg op weg is naar vol, terwijl een halfleeg glas juist van vol naar leeg aan het gaan is. 'Halfvol' verwacht dus dat het voller wordt, en 'halfleeg' dat het leger wordt. Vandaar dat deze begrippen met optimisme en pessimisme geassocieerd worden.

Zoals ik het uitleg is er weinig grappigs aan. Je moet er een cabaretier voor zijn om hier een grap omheen te bouwen. En dan een taalkundige om hem weer kapot te analyseren.

In de rubriek Taal worden grammaticale geschillen, etymologische enigma’s en andere taaltwijfels voor u opgehelderd door Peter-Arno Coppen en Ton den Boon. Lees hun bijdragen op trouw.nl/taal. Ook een vraag? Mail naar p.a.coppen@let.ru.nl of tdb@taalbank.nl.

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2022 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden