Taal

Dit is het verschil tussen een soep en een soepje

Beeld ANP

Wat is het verschil tussen ‘soep’ en ‘soepje’? Daar had ik laatst aan tafel een discussie over. Mijn tafelgenoten vonden ‘soep’ iets gewoner klinken. ‘Soepje’ zou meer iets verfijnds aanduiden.

Je zou zeggen dat verkleinwoorden domweg ertoe dienen om iets kleins aan te duiden. Maar in het geval van soep is het moeilijk voor te stellen dat de ene soep kleiner is dan de andere, en het kan wel met hoeveelheden te maken hebben, maar hoe kom je van kleine hoeveelheden op verfijnd? En is verfijnd wel de juiste omschrijving?

In oudere grammatica’s (begin vorige eeuw) wordt al gesignaleerd dat verkleinwoorduitgangen vaak bij ‘familiare’ en ‘in gemoedelijke stijl’ voorkomen. Ook ‘ter vervrouwelijking’ (zoals in ‘een kennisje’), maar daar zal bij ‘een soepje’ geen sprake van zijn. Die observatie klopt in deze tijd zeker nog wel. ‘Een wijntje’, ‘een terrasje’, ‘een biertje’, ‘een filmpje’, dat zijn allemaal taalvormen die gebruikt worden in ‘gemoedelijke omstandigheden’. Wij zouden tegenwoordig ‘gezellig’ zeggen.

In dit geval gaat het denk ik nog een stapje verder. In het programma ‘Heel Holland bakt’ worden voortdurend gerechten en ingrediënten verkleind, en dat gaat echt niet allemaal over gezelligheid. Die gemoedelijke stijl lijkt hier ook iets van vertrouwdheid met de materie uit te moeten drukken. Mensen die spreken over een ‘soepje’ wekken de suggestie dat ze dagelijks met soep te maken hebben en dat ze op grond daarvan een soort expert in soep geworden zijn. Het verkleinwoord wordt zo kenmerkend voor de vaktaal. En in het verlengde van de vaktaal ligt natuurlijk weer de pretentie.

In de rubriek Taal worden grammaticale geschillen, etymologische enigma’s en andere taaltwijfels voor u opgehelderd door Peter-Arno Coppen en Ton den Boon. Lees hun bijdragen op trouw.nl/taal. Ook een vraag? Mail naar p.a.coppen@let.ru.nl of tdb@taalbank.nl.

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden