Dit is de reden waarom Van Gogh zijn oor afsneed (zegt een historicus)

Zelfportret Van Gogh zonder oor. Beeld Wikimedia Commons

Was het de absint, zijn vete met schilder Paul Gauguin of de psychotische aard van Vincent van Gogh die hem ertoe aanzette zijn eigen oor af te snijden? Volgens een Britse historicus was het geen van drieën, maar was de verloving van zijn broer Theo de oorzaak.

'Studio of the South' gaat over de tijd die de beroemde schilder spendeerde in de Franse Provence. Historicus Martin Baily schrijft dat Van Gogh op 23 september 1888 - de dag dat hij zijn oor afsneed, en thuis op bed ging liggen bloeden - ook een brief ontving van zijn broer, zijn beste vriend met daarin een aankondiging van diens verloving.

Dat de schilder op de bewuste dag een brief ontving, staat vast. Alleen die brief is niet bewaard gebleven. Wel is onlangs een brief van Theo aan zijn geliefde Jo Bonger gepubliceerd. Daarin vertelt hij haar dat zijn broer Vincent niet blij is met hun verloving. De schilder was bang dat een huwelijk zijn intieme band met Theo zou verstoren.

Volgens Baily had Van Gogh nog een reden om het huwelijk te betreuren. De op houtjes bijtende schilder, die toen nog geen doek verkocht had, was afhankelijk van het geld van zijn broer. Van Gogh was bang dat dat linea recta naar de vrouw, Jo Bonger, zou gaan. Volgens Bally heeft dit ertoe geleid dat de toch al labiele schilder in een moment van verdwazing naar een mes greep.

Familiebrieven

Dat Vincent van Gogh niet blij was met Theo's huwelijk, was al bekend. Alleen werd altijd aangenomen dat hij pas van de verloving op de hoogte werd gesteld toen hij zijn oor al had afgestaan aan een serveerster of prostituee in een herberg of bordeel (ook daarover zijn verschillende theorieën), en terug naar huis was gerend.

Maar volgens Baily wist Van Gogh het de 23ste al. Theo had moeder Van Gogh twee dagen eerder al om toestemming gevraagd, en de broer van Jo Bonger ontving op de dag dat Van Gogh zijn oor (of een deel ervan, daarover is óók discussie) verwijderde, ook een brief met het nieuws. Toen Theo zijn oorloze broer opzocht in het ziekenhuis, wist deze al van zijn verloving, aldus de historicus.

Daarmee verwerpt Baily de dominante theorie, namelijk hoog opgelopen spanningen met Paul Gauguin, de kunstenaar met wie hij al enkele weken in Arles samenwerkte. Het Van Gogh museum gaat ervan uit dat de schilder na de ruzie een psychotische aanval kreeg en het mes ter hand nam. De schilder pleegde twee jaar na dit voorval zelfmoord en nam het mysterie van zijn afgesneden oor mee het graf in.

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2019 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden