TaalTon den Boon

Dit is de reden dat we het ‘kuchen’ en ‘niezen’ noemen

Wie een luchtweginfectie oploopt, gaat geluiden produceren die hij in gezonde toestand doorgaans niet ten gehore brengt: kuchen en niezen en hoesten en proesten. Omdat deze geluiden anno 2020 algauw worden gezien als mogelijke symptomen van het nieuwe coronavirus, wordt er met argwaan gekeken naar hoesters en proesters. Die maken zich op hun beurt zorgen over het beeld dat anderen hebben. Dat heet hoestschaamte: het gevoel dat iemand die hoest zich schuldig voelt en dus schaamt voor zijn aanwezigheid in het gezelschap van anderen, die weleens zouden kunnen denken dat hij de ziekte heeft.

Uit het oogpunt van etymologie hebben de namen van de kenmerkende verkoudheidsgeluiden hoesten, kuchen, niezen en proesten gemeen dat ze klanknabootsend gevormd zijn. Dat wil zeggen dat bijvoorbeeld het woord hoesten blijkbaar lijkt op het schurende keelgeluid dat iemand maakt als hij hoest. Bij kuchen (kort en droog hoesten) kun je je dat wat makkelijker voorstellen, al was het maar omdat je in de klank van dit werkwoord het geluid ‘uche (uche)’ kunt herkennen. Een vergelijkbaar geluid wordt blijkbaar ook in het Engels gehoord getuige het werkwoord ‘to cough’.

Voor proesten (voor wie bij neusverkoudheid hatsjoe laat horen?) en vooral niezen (voor de hatsjiezeggers?) geldt iets vergelijkbaars. In de omringende Germaanse talen wordt het niesgeluid vaak door klanknabootsende woorden gereproduceerd, zoals ‘niesen’ (Duits), ‘sneeze’ (Engels), ‘nys’ (Noors), ‘nyse’ (Deens) en ‘nysa’ (Zweeds), waarvan de uitspraak inderdaad sterk lijkt op die van ons werkwoord niezen.

In de rubriek Taal worden grammaticale geschillen, etymologische enigma’s en andere taaltwijfels voor u opgehelderd door Peter-Arno Coppen en Ton den Boon. Ook een taalvraag? Mail naar p.a.coppen@let.ru.nl of tdb@taalbank.nl.

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden