Dit is de man die op de gestolen schilderijen uit Hoorn jaagt

Arthur Brand (midden) tijdens een persconferentie in het Westfries Museum. Beeld epa

Onbevangen een museum binnenlopen om naar kunst te kijken? Dat kan Arthur Brand al lang niet meer. "Ik ben altijd wantrouwend als ik een schilderij zie. Is het wel een echte, of toch een vervalsing?"

Arthur Brand (45) noemt zichzelf kunstadviseur en kunstroofexpert. Het leeuwendeel van zijn werk bestond aanvankelijk uit het adviseren van mensen die kunst willen kopen en zeker willen zijn van de echtheid en waarde van hun aankoop. Gaandeweg ontdekte hij dat kunst en criminaliteit vaker met elkaar zijn verbonden dan hij had verwacht. "Ik stond ervan te kijken hoeveel vervalsingen er in omloop zijn."

Volgens Brand wordt vaak gedaan alsof kunst een 'hele chique wereld' is. "Maar er is ook een andere, duistere kant. Die intrigeert me. De CIA heeft becijferd dat kunstcriminaliteit de derde illegale geldstroom is. Dat is niet zo vreemd natuurlijk, want bij vervalsingen, kunstroof en illegale opgravingen gaat het meestal om gigantische bedragen."

Spanje
Eigenlijk is die fascinatie voor kunst en criminaliteit al in zijn jeugd begonnen. Hij groeit op in Deventer en wordt als jongetje door zijn vader, die geschiedenis had gestudeerd, 'meegesleept' naar musea. Van zijn grootvader hoort hij spannende verhalen over een schoolgenoot, Hans van Meegeren, de wereldberoemde kunstvervalser uit Deventer die tijdens de Tweede Wereldoorlog valse schilderijen wist te verkopen aan Hitlers rijksmaarschalk Hermann Göring.

Na de middelbare school woont hij in Spanje in een gebied waar gegraven wordt naar archeologische voorwerpen. Hij mag ook een keer 's nachts mee met illegale gravers, vertelt hij, met als buit twee zilveren Romeinse munten. Na een studie Spaans en geschiedenis besluit hij zich te verdiepen in de kunst- en antiekhandel.

Dan ontdekt hij hoe vaak er iets niet klopt. "Wat ik altijd doe, is de herkomstgeschiedenis nalopen van een kunstwerk. Als die niet terugleidt naar de kunstenaar, weet je dat je verder moet graven." Zijn inschatting is dat er met zo'n 30 procent van de verkochte kunst en antiquiteiten iets niet pluis is, van stiekeme restauraties tot complete vervalsingen.

Arthur Brand

In het nieuws omdat ... hij de gestolen schilderijen van het Westfries Museum in Hoorn probeert terug te halen uit Oekraïne.

Drijfveer
Steeds dieper duikt hij in de wereld van wat hij de 'kunstmaffia' noemt. "De buitenwereld heeft vaak geen weet van wat er allemaal gebeurt. Ook omdat dingen niet naar buiten worden gebracht. De kunsthandel heeft daar geen belang bij. Voor mij was het de drijfveer om me te focussen op deze schaduwzijde."

Met succes. Hij ontdekt in 2005 dat een groot stenen hoofd, afkomstig van het Olmekenvolk in Mexico, dat verkocht is voor 15 miljoen euro als 3000 jaar oud, een moderne vervalsing is. Hij krijgt foto's in handen waarop een man is te zien die het bewuste hoofd uithakt uit steen. Ook heeft hij mede dankzij zijn uitdijende netwerk van 'informanten' een aandeel in de inbeslagname van geroofde kunstvoorwerpen uit Peru ter waarde van 60 miljoen euro door de Duitse politie.

In 2011 richt hij met David Kleefstra het bureau Artiaz op, waar inmiddels ook Alex Omhoff deel van uitmaakt. Het trio richt zich nu ook op museumroven en het opsporen van roofkunst uit de Tweede Wereldoorlog. In diverse musea, waaronder het Louvre in Parijs, ontdekt Artiaz in de oorlog geroofde schilderijen. Hun grootste succes behalen Brand en zijn collega's eerder dit jaar: ze sporen de metershoge beelden op van Hitler, waaronder twee bronzen paarden, waarvan aangenomen werd dat ze verloren waren gegaan.

Brand: "We waren nog aan het bijkomen van die klus, toen het Westfries Museum in Hoorn vroeg om naar Oekraïne te gaan. Dan ga je natuurlijk, maar dat het zo'n bizar avontuur zou worden... Of de schilderijen terugkomen, weet ik niet. Vanavond ben ik via skype op de Oekraïense tv. Je weet maar nooit wat het oplevert."

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2019 de Persgroep Nederland B.V. - alle rechten voorbehouden