Review

Dinges en het onaffe

Drie jaar geleden maakte Fouad Laroui grote indruk met zijn roman 'Judith en Jamal', over de liefde tussen een joods meisje en een Marokkaanse jongen in Parijs. Zijn nieuwe, ultrakorte verhalen zijn al even prachtig. Laroui schrijft op zo'n geestige, lichte toon over willekeur, corruptie, onmacht en wreedheid, dat je bijna met de wereld verzoend raakt.

Rob Schouten

Nog geen tien jaar geleden vroeg ik me in deze kolommen af hoe het, bij een zo grote toevloed aan allochtonen, eigenlijk stond met de allochtone literatuur in Nederland. Er was toen nog nauwelijks iets zichtbaar dat boven het maaiveld uitkwam. Inmiddels baden we in een ongekende weelde, de een na de andere allochtone auteur meldt zich aan het front, ze worden genomineerd, geprezen en beprijsd, schrijven romans, essays en gedichten en horen er wat dat aangaat helemaal bij.

Of ook de Amsterdams-Marokkaanse schrijver Fouad Laroui er helemaal bij hoort is nog maar de vraag, want hij schrijft zijn proza in het Frans en laat zijn werk in geautoriseerde vertalingen verschijnen -opmerkelijk trouwens, twee jaar geleden debuteerde hij wel met een direct in het Nederlands geschreven dichtbundel 'Verbannen woorden' -kennelijk voelt hij zich in de poëzie vrijer dan in het proza.

Ondanks deze opmerkelijke tweetaligheid moet Laroui gerekend worden tot de belangrijkste allochtone auteurs van ons land, en zijn boek 'De tanden van de typograaf' heeft in Frankrijk zelfs de aanzienlijke Prix Albert Camus weggesleept.

In zijn jongste bundel 'De uitvinding van God' neemt Laroui zijn lezers mee op sleeptouw door zijn geboorteland, om ten slotte in Amsterdam te eindigen. Het zijn allemaal korte, soms ultrakorte verhalen of zelfs niet meer dan schetsen. Maar het zijn ook schitterende diamantjes, die vaak meer indruk maken dan hele romans of doortimmerde betogen. Laroui is een meester van de korte baan. Me dunkt dat hij zich vooral gespiegeld heeft aan meesters als Kafka, Jorge Luis Borges en andere westerse grootheden. Niet toevallig meldt hij dat zijn alter ego in deze verhalen, vagelijk 'Dinges' genaamd, almaar op zoek is naar de 'duidelijkheid van het Westen'. Maar de eigen stijl van zijn verhalen komt juist tot stand door een wonderbaarlijke fusie van de rationele Verlichting met het kleurige, sprookjesachtige karakter van de Arabische cultuur.

Niet toevallig is het juist de vertelomgeving zelf die prominent op het programma staat, de meeste verhalen worden verteld door vrienden in kroegen en hebben het karakter van volksverhalen. Hun context is even belangrijk als hun inhoud. Zo worden sprekers voortdurend onderbroken of opgehouden, of door het ene verhaal heen begint iemand een ander verhaal te vertellen. Ook grossiert Laroui in halfaffe of pointeloze geschiedenissen.

Dat geeft niet alleen een aangenaam soort informeel karakter aan deze moderne opvolgers van de verhalen van Duizend-en-één-nacht maar het is ook een functionele manier om je te doordringen van het fictionele karakter van alles. Juist in Laroui's doordachte nonchalance zit de kracht van zijn verhalen.

Waar gaan ze over? Te veel om op te noemen. Bijvoorbeeld over een zwerver die niet meer dan een bril bezit, die hij ter betaling aan een kastelein moet afstaan die hem echter een kwartier per dag toestaat door zijn bril naar de televisie te kijken. Als hij hem van die verplichting wil ontslaan, smeekt de arme sloeber om te mogen blijven kijken, want een kwartiertje paradijs op tv is 'm meer waard dan een heel leven met een bril in de armetierige realiteit. Of het gaat over een visser die een dolfijn doodt en zelf op soortgelijke wijze de dood vindt. En over een jongeman die in zijn jeugd bij de eerste tv van zijn ouders de antenne op het dak moet vasthouden en later, als hoogleraar elektrotechniek in Amsterdam, na een televisieuitzending over allochtonen, opnieuw het dak opgaat. Het zijn stuk voor stuk wonderlijke verhalen en Laroui's wereld heeft wel iets weg van een gekkenhuis, maar onder al die vreemde of ontroerende geschiedenissen proef je ook steeds een sterke filosofische en rationele gedachtegang, ideeën over de onvoorspelbaarheid des levens. Ergens lees ik: ,,Alles heeft zijn betekenis in het leven, nietwaar?'' ,,Nee, dat is niet waar.'' Zo denkt de schrijver erover; hij laat zich niet inpakken door prettige formuleringen.

Op de achtergrond van deze verhalen staat steeds de waanzin op het programma: de onredelijkheid, de politieke willekeur en corruptie, de wreedheid en de onmacht van de mens, het leed van de individu. Laroui vertelt het allemaal zo geestig, zo verlicht, dat je er haast mee verzoend raakt maar dat doet aan het bitterzoete karakter van een en ander niks af.

Zijn hebbelijkheid om een vertelde geschiedenis in het midden af te breken of pointeloos te laten wegvloeien, wordt gaandeweg een soort metafoor voor het leven zelf. In 'De brug van de Japanners' wachten twee gelieven eindeloos op elkaar tot de Japanse gastarbeiders de brug tussen beiden af hebben, maar als het eindelijk zover is holt de hunkerende man niet naar zijn geliefde maar blijft halverwege staan, en de teleurgestelde vrouw verdwijnt om nooit meer terug te keren.

Waarom loopt het verhaal zo af? De toehoorders verzinnen allerlei oplossingen: ,,Misschien was ze van dichtbij toch minder mooi. Had ze soms verrotte tanden?'' of ,,Hij wist in z'n hart dat het algauw uit zou zijn met de liefde.'' Maar Laroui's einde luidt als volgt: ,,Weet u wat me zo verbaast, heren? Dat is dat u unaniem van mening bent dat het heel normaal is om die brug over te steken. Waarom, eigenlijk? En als de allermooiste verhalen nou eens diegenen zijn waarin je gewoon in het midden ophoudt.''

Het is zijn flonkerende stijl (prachtig vertaald door Frans van Woerden) maar misschien nog meer zijn neus voor het kleurrijk onvolmaakte en onvoltooide die het werk van Fouad Laroui een geheel eigen, zelfs ietwat eenzame positie verschaffen.

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2022 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden