BoekrecensieHet leven speelt met mij

Dilemma à la ‘Sophie’s choice’ in nieuwe roman van David Grossman

De psychologie van gehavende zielen is bij David Grossman ook nu weer in goede handen, al doet de vorm hier af en toe wat gekunsteld aan.

Het zwijgen doorbreken, dat is de kern van het werk van de grote Israëlische schrijver David Grossman. In zijn romans toont hij keer op keer hoe grote politieke gebeurtenissen doorwerken in de levens van gewone mensen, die niet weten wat ze anders moeten doen dan het leed uit het zicht duwen en zwijgen. Hij laat zijn personages radicaal en tot bloedens toe in hun trauma duiken, altijd vanuit een originele vertelsituatie, omdat hij weet dat het diep-menselijke leed geen verhaalcliché’s verdraagt. Zo voert hij in het briljante Komt een paard de kroeg binnen (2015) een cabaretier op die zijn pijn onthult in geleuter en grappen. In zijn nieuwe roman Het leven speelt met mij verrast Grossman opnieuw, met een verhaal over een Joodse vrouw die na de Tweede Wereldoorlog, in de verwarrende politieke situatie in Joegoslavië onder Tito, voor een dilemma à la ‘Sophie’s Choice’ komt te staan. De vertrouwde thematiek, heftig zoals iedere Grossman, alleen gaat romantechnisch dit keer niet alles goed.

David GrossmannBeeld Hassie Pen

Vera is een krachtige dame van negentig jaar, die met haar familie in een kibboets woont. Met haar dochter Nina leeft ze al jaren in onmin, kleindochter Gili is door haar moeder op haar beurt verwaarloosd. Drie generaties onbegrip, weggestopt leed en nurksheid. Het is Gili die het initiatief neemt om de impasse te doorbreken door een film te maken waarin haar oma haar levensverhaal vertelt, in het bijzonder over de gruwelijke jaren op het Kroatische gevangenis­eiland Goli Otok. Haar gestorven man werd als stalinist beschouwd en Vera weigerde zich van hem te distantiëren. Hoe deze keuze ingrijpt in haar leven, en in haar relatie met dochter Nina, wordt in de roman onthuld – hoewel de diepe oorzaak feitelijk al op de achterflap staat geschreven: Vera moest kiezen tussen verraad aan haar man of aan haar dochtertje van zesenhalf jaar.

De drie vrouwen reizen af naar het duivelse eiland, een tocht naar the heart of dark­ness van deze familie, een reis die openheid, verlichting en wie weet verlossing zal brengen. Nina, de meest beschadigde van de drie, is het meest interessant, een vrouw die steeds verdwijnt, vlucht, ontwijkt, een daardoor ook een typisch Grossman-personage: ‘Moet je voorstellen, een vrouw van mijn leeftijd die alles wat ze heeft put uit een meisje van zesenhalf…’.

Afpellen tot op de zenuw

De psychologie van gehavende zielen is bij Grossman altijd in goede handen, en het maakt ook Het leven speelt met mij gaandeweg weer tot een aangrijpend boek. De schrijver pelt de pijn af tot op de zenuw. Grossman moet geworsteld hebben met de manier waarop hij dit (grotendeels waar gebeurde) verhaal wilde vertellen, dat is tenminste zichtbaar in de vorm. Door Gili te laten filmen zet Grossman zijn personages voor de camera. Handig, maar het doet wat gekunsteld aan.

Een keuze die ook niet goed uitpakt is het weergeven van Vera’s Kroatische tongval door het weglaten van lidwoorden. Weliswaar kent het Kroatisch geen lidwoorden en is het Hebreeuws er spaarzaam mee, maar in deze vertaling klinkt het erg oubollig: ‘Op mijn twaalfde ging ik eerste keer serieus denken, toen ik nog in bed onder dekens lag en dienstmeisje al in huis kwam…’. Aan de intensiteit van het verhaal doet het gelukkig niet zoveel af. Een Grossman met rafelranden is nog altijd een goede roman.

David Grossman
Het leven speelt met mij
Vert. Ruben Verhasselt
Cossee
254 blz. € 24,99

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden