null Beeld
Beeld

TaalTon den Boon

Dik: van het verdomhoekje naar het vergeetboekje?

Bij Jinek leverde een Groningse ic-arts deze week commentaar op het Nederlandse vaccinatiebeleid. Volgens hem zou de belasting van de ic-afdelingen met 60 procent kunnen worden verminderd door eerst de groep te vaccineren die nu het meest vertegenwoordigd is op de ic’s: mannen van rond de zestig met een BMI van 25 of meer. ‘Dikke mannen’, zouden we vroeger zeggen, of in elk geval ‘te dikke mannen’. Maar het woord ‘dik’ viel op geen enkel moment tijdens het gesprek.

Dat is in lijn met een trend die al langer gaande is, zowel in gesproken als in geschreven taal: het woord ‘dik’ ter typering van personen verliest terrein aan meer neutrale aanduidingen of (medische) eufemismen als ‘met overgewicht’, ‘met obesitas’, ‘obees’ (aan overgewicht lijdend) of ‘met een BMI van x of meer’. Uit die taalvormen kun je opmaken dat dik nu primair wordt voorgesteld als een medisch probleem, als ziekte dus, terwijl het voorheen een eigenschap heette te zijn die primair werd beschouwd als het gevolg van gulzigheid, onmatigheid of een dergelijke ondeugd.

Tobbetje-even-rond, bollewangenhapsnoet

Onderdeel van deze trend is dat ook het gebruik afneemt van de veelal informele benamingen voor personen met overgewicht. Anders gezegd: de al dan niet gezellige dikkerd wordt minder vaak aangeduid met min of meer goedmoedige scheld- of spotnamen als bolle, bollewangenhapsnoet, dikbast of dikbuik, papzak, spek- of vetbuik, Hollands welvaren, kamerolifant, schommel, tobbetje-even-rond, holle bolle gijs, michelinmannetje, billie turf, obelix of potjerol. Door de medicalisering van overgewicht en de daaruit sinds pakweg 2000 voortvloeiende popularisering van termen als obesitas, obees en obesen (mensen met overgewicht) zijn zelfs de oude vertrouwde (en trouwens nog steeds algemeen gangbare) woorden dikkerd en dikzak ter aanduiding van personen met overgewicht in de media op hun retour.

In de rubriek Taal worden grammaticale geschillen, etymologische enigma’s en andere taaltwijfels voor u opgehelderd door Peter-Arno Coppen en Ton den Boon. Ook een taalvraag? Mail naar p.a.coppen@let.ru.nl of tdb@taalbank.nl.

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2021 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden