Reportage Theater

Dik? In theatervoorstelling ‘Vetarm’ mag het er zijn, eindelijk

Een scène uit 'Vetarm', over armoede en overgewicht. Beeld Willeke Duijvekam

Dik én arm zijn leidt tot schaamte en isolement. In de theatervoorstelling ‘Vetarm’ doen bewoners van het ‘arme’ Amsterdam-Noord hun verhaal met een lach en een traan. Hier mogen dikke dijen lekker swingen.

Als Tineke Veuger ergens binnenkomt, kijkt ze ­altijd eerst wat voor stoelen er staan. Lopen de stoelpoten solide door in de rugleuning, dan kan ze er, met haar gewicht, met een gerust hart op gaan zitten. Plastic stoelen? Drama. En een stoel met armleuningen? Kansloos.

Autogordels waar je als dik mens niet in past, zwevende toiletten waar je niet op durft te zitten, touringcars waar je aan twee plaatsen niet ­genoeg hebt. In een geestige scène in de theatervoorstelling ‘Vetarm’ van theatergezelschap Parels voor de Zwijnen troeven bewoners uit Amsterdam-Noord elkaar af met de dagelijkse ongemakken die ze ervaren door hun overgewicht. De wereld is niet voor dikke mensen ingericht, zoveel is duidelijk. Maar het ergste zijn toch wel de blikken op straat, de schaamte die bij overgewicht komt kijken. Dik? Eigen schuld, dikke bult. Je kunt toch gewoon afvallen?

Hier heb je geen salad bars of vegan lunchrooms

Maar zo gemakkelijk is dat niet, al helemaal niet als je weinig geld hebt, zoals veel mensen in Amsterdam-Noord. De levensverwachting in deze van oudsher arme stadswijk ligt tien jaar lager dan in rijkere buurten van de stad, zoals het centrum en Amsterdam-Zuid, en dat is voor het grootste deel te wijten aan een ongezondere levensstijl. “In Noord zie je veel dikke mensen op straat,” zegt regisseur Saskia Huybrechtse, zelf ‘import-Noorderling’. “In tegenstelling tot het welvarende centrum van Amsterdam heb je hier geen salad bars of vegan lunchrooms. In winkelcentrum Mosveld zitten in een straal van honderd meter een Febo, twee döner kebabs en een Surinamer. Troostvoer genoeg.”

Troost omdat je nooit geld hebt om eens lekker naar de kapper te gaan, ­altijd in afdankertjes van familie moet lopen, afhankelijk bent van de voedselbank. In ‘Vetarm’ komen zeven Noord-bewoners erover aan het woord. De slechthorende Jennifer Davis in paarse glitterjurk wordt daarbij geflankeerd door een tolk die haar gebaren vertaalt. Ze vertelt hoe ze dik werd toen haar oudste kind uit huis werd geplaatst. Nu heeft Jennifer meerdere baantjes, ­omdat ze ooit met ál haar vier kinderen op vakantie naar Ibiza hoopt te gaan. Ze laat er haar prachtige dikke dijen bij wijze van voorpret bij swingen. 

‘Welkom bij de anti-dieetclub’, leiden twee professionele acteurs de voorstelling in, in een loods op de Amsterdamse NSDM-werf. ‘Een plek waar je je niet voor je dik-zijn hoeft te schamen en waar iedereen zijn gewicht in goud waard is.’

Armoede kan je verbergen, dat je dik bent ziet iedereen

Juist de schaamte zorgt ervoor dat je als dik mens zonder geld in een vicieuze cirkel terechtkomt, zegt Huybrechtse. “Armoede kun je nog verbergen, maar dat je dik bent ziet iedereen. De stress van niet of nauwelijks rondkomen leidt tot méér eten, nóg meer aankomen en uiteindelijk vaak tot een isolement waardoor je de deur niet meer uit wilt en kunt komen.”

Hoe belangrijk het is om die cirkel te doorbreken, ondervond Huybrechtse toen ze ter voorbereiding van een eerdere voorstelling onderzoek deed bij de ‘Gewichtige Dames’, een groep voor dikke vrouwen in Noord. Tijdens het wekelijkse zwemuurtje leerde ze Tineke Veuger kennen, een single moeder wier actieradius vrijwel beperkt bleef tot bank, keuken en bed.

Veuger leeft van een bijstandsuitkering, gekort omdat haar jongste zoon bij haar woont. Dankzij het op de cent bijhouden van haar kasboek heeft ze geen schulden, maar ze staat aan het einde van de maand wel altijd rood. Veuger: “Ik ben zo’n type dat de wereld op haar schouders draagt, het blijft ­altijd malen in mijn hoofd. Mijn zoon heeft late diensten, dan heb ik vaak geen zin om te koken. Ik kan ook niet lang staan. Dan kies ik voor makkelijk, een van de drie P’s: patat, pannenkoeken of pizza – ja, de ongezonde dingen.”

Toen Veuger mede door haar slechte conditie moeizaam herstelde van een longontsteking, leek de knop om te gaan. Hoewel ze dankzij deelname aan Vetarm weer in beweging is gekomen, blijft ze het verschrikkelijk moeilijk vinden om haar leven om te gooien. Geen rust in haar hoofd, ondanks de wetenschap dat ze drie kanjers van zonen heeft die haar steunen. Dat deelt ze in de voorstelling: “Ik pák die tweede kans maar niet.” Ze kan haar tranen nauwelijks bedwingen.

Een club van liefde

Huybrechtse: “In Noord stikt het van de clubs met goedwillende hulpverleners om mensen te begeleiden bij het afvallen. Bij de Gewichtige Dames werd ik gegrepen door de verhalen van de vrouwen die van dieet naar ­dieet zijn gegaan en juist daardoor in een isolement zijn gekomen. Met alle schuldgevoelens van dien, waardoor ze nóg meer gingen eten. Ik heb zelf ook een problematische verhouding met mijn gewicht gehad. Pas toen ik stopte met diëten, kreeg ik een normale relatie met mijn lijf. Daarom presenteren we Vetarm als een ‘anti-dieetclub’, een club van liefde. Alles begint ermee dat je mag zijn wie je bent.”

Met zijn deelname aan Vetarm beleefde Dicky Gingnagel een soort coming-out. Als kind was hij dik omdat zijn ouders een druk transportbedrijf hadden en er geen tijd was om op hem en zijn zus te letten. “Elke dag ging om drie uur de frituurpan aan. Op m’n 35ste woog ik 160 kilo, maar omdat ik laaggeletterd was begreep ik niet wat de diëtiste van me wilde met haar calorieoverzichten. Uit schaamte schreef ik elke week hetzelfde staatje over in mijn dieetdagboekje. In de tussentijd kon ik niet slapen van al het gepieker omdat ik schulden had. Dan ging ik maar weer schransen.”

Totdat Gingnagel ernstige diabetes kreeg en 10 kilo moest afvallen om in aanmerking te komen voor een maagverkleining. Hoewel hij zich nu moet houden aan een strak eetregime, heeft hij zijn leven wel ‘gereset’. In 2013 leerde hij lezen en schrijven en in Vetarm leest hij een ontroerende brief aan zichzelf voor: wat als hij zijn hele leven slank was geweest? Dan was hij wellicht vrachtwagenchauffeur geworden, getrouwd en had hij kinderen. Misschien woonde hij dan wel in het buitenland, mijmert hij.

In de samenleving ontstaat een tweedeling, constateert Huybrechtse. De ‘rijke fitten’ die steeds gezonder worden en alle kansen krijgen en de ‘arme ongezonden’ die almaar ongezonder worden en maatschappelijk steeds minder kunnen meekomen. “En die dat dan ook nog kwalijk wordt genomen. Maar armoede is geen keuze, en dik zijn ook niet.”

Waar en wanneer

‘Vetarm’ door Parels voor de Zwijnen. ‘Geheime locatie’ op NSDM-werf, Amsterdam-Noord. Van 22/11 tot en met 1/12, behalve maandagen en dinsdagen.parelsvoordezwijnen.com

Fotograaf Willeke Duyvekam heeft de bewoners in de voorstelling gevolgd in hun dagelijks leven. De fototentoonstelling is vanaf 24 november (opening om 16.30 uur) elke donderdag tot en met zondag van 12.00 tot 18.00 uur gratis te bezoeken in de scheepsbouwloods NDSM Fuse aan het NDSM-plein in Amsterdam-Noord.

Lees ook:

Tatjana Almuli viel 56 kilo af op tv, maar had bijna alles na afloop weer terug

In het RTL4-programma ‘Obese’ voeren mensen met ernstig overgewicht een strijd tegen de kilo’s. Het zijn vaak succesverhalen, maar helpt het programma de deelnemers ook op lange termijn?

Als de yuppen en de armen samen tafelen

Geen geld hebben voor de uitvaart van je man; hoe schrijnend is dat? In de voorstelling ‘De koningin van de voedselbank’ vertellen bewoners van Amsterdam-Noord over hun eigen armoede. Dat schuurt in een wijk die in hoog tempo veryupt.

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2019 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden