null Beeld

Tv-column

Digitaal gevangen? Ontspan, de mens blijft toch ongrijpbaar

Redactie Trouw

Maandag weer een dystopische aflevering gezien van VPRO Tegenlicht over de mate waarin we ons nu al laten sturen door de digitale wereld. Het is steengoed onderzocht, creatief breed aangepakt, maar ik word altijd zo somber van zulke Tegenlicht-uitzendingen. Britta Hosman liet sterke bronnen uitleggen hoe vooral jonge mensen zich in die ‘metaverse’ al erg laten sturen door algoritmes, van online daten tot shoppen. Hoe jongeren uit gemakzucht hun witte bolletjes per flitsbezorger laten aanrukken, “want in de supermarkt is het chaos, met stinkende mensen, en de caissière werkt niet door”, zegt de excentrieke nachtvlinder Nicky de Rooij. Losgezongen van de analoge realiteit.

Flitsbezorgservice Gorillas registreert daardoor wel precies wat mensen eten. Wat als de zorgverzekeraar die data ooit te zien krijgt; te veel chips of wijn? De Amerikaanse schrijver Dave Eggers concludeert dat we klagen over big tech-bedrijven die onze privacy schenden, terwijl we zelf voyeurs zijn geworden. ”Dat maakt ons tot een erg oninteressant type organisme.”

Ik hoor hierin een roep om onafhankelijk denken, een verlangen om nog origineel van geest te zijn. Diezelfde maandag volgde een korte documentaire over mannen die zichzelf als onafhankelijk denkers zagen: Vier vrienden op een platte aarde (Human). De heren van midlifecrisis-leeftijd reizen per camper naar Calais om te gaan bewijzen dat de aarde plat is. Gitarist Ruud had in Vietnam een super-laser laten maken. Hij en twee vrienden staan in Calais; Jeffrey vaart richting Engeland en hoopt veertig kilometer verderop de groene laserstraal horizontaal op de Engelse klippen te zien schijnen. In dat geval zou de aarde niet rond zijn.

Er klopt toch geen jota van wat ons geleerd wordt

Deze mannen ‘weten’ het al, ze willen alleen bewijs. Dat dat niet komt, ligt dan niet aan een bolle aarde maar aan de heiige lucht waar de laserstraal vast “niet doorheen kan beuken.” Dat is geen open staan voor nieuwe inzichten. Ze zitten vast op een parallel denkspoor.

Je kunt er extra moedeloos van worden, maar de jonge filmmaker Tim Bary laat het ons respectvol zien in een simpele roadmovie, zonder context of verklaring. Alleen oud-militair Jeffrey vertelt dat hij klaar is met gehoorzamen, zoals in het leger. “Jongens, er klopt toch geen jota van wat ons geleerd wordt en wat we op tv zien.” Verder toont Bary eigenlijk vooral: zie hier de mens, mét zijn eigenaardigheden. Het brengt een soort rust, merk ik. Mensen denken nu eenmaal diametraal anders.

Vorige week was hij ook al op tv met zijn eerdere documentaire Dunya: over een 19-jarig meisje en haar symbiotische relatie met haar vroeger verslaafde moeder Sabine. Adembenemend, ook in verstikkende zin. Maar ze maakt zich los.

Mensen blijven heus wel ongrijpbaar en interessant

Talent Bary filmt steeds dicht op de huid, zonder commentaar, net als in zijn prijswinnende afstudeerfilm Wognum (2018) over een gabber-pianist. Hij laat zich niet verleiden door de mode om als maker zichtbaar te zijn en commentaar te leveren. Voor hem geen titels als Sander en de kloof, Tygo in de GHB, Danny’s wereld. Hij lijkt simpelweg neer te strijken tussen bijzondere mensen en laat hen een tijdje zien. Dan zie je hun eigenheid. Hun instinctieve vindingrijkheid. Hun emotionele diepgang. Mensen blijven heus wel ongrijpbaar en interessant, denk ik gerustgesteld. Dat heeft Bary goed begrepen.

Vijf keer per week schrijven Renate van der Bas en Maaike Bos columns over televisie.

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2022 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden