Opinie

Dietrich en Riefenstahl als toneelkarikatuur

DEN HAAG - ,,Alles in het leven hangt ervan af aan welk front je je benen gespreid hebt'', zegt Marlene Dietrich in 'Marleni', een toneelstuk waarin de Duitse schrijfster Thea Dorn (1970) een fictieve ontmoeting heeft gearrangeerd tussen Dietrich en Leni Riefenstahl.

Een filmster/zangeres die in de oorlogsjaren een idool werd van de geallieerde troepen en een filmregisseuse die haar leven lang is nagedragen dat zij het nazi-bewind in de kaart speelde met spectaculaire verfilmingen als 'Triumph des Willens' en 'Olympia'. De een zei in 1930 ,,ja'' tegen het aanbod van de Amerikaanse regisseur Josef von Sternberg om mee te gaan naar Hollywood en de ander ,,nee''. Was het dit pure toeval dat hen in de publieke opinie tot tegenpolen maakte, tot symbolen van goed en fout?

In de loop der tijd hebben heel wat nuances het zwart-wit van beider imago doen afbladderen, wat een confrontatie in dramatisch opzicht des te interessanter maakt. Die zelf aangedragen kans iets zinnigs te beweren over de speling van het lot, over de verhouding tussen keuzes en opvattingen, laat Thea Dorn echter verbijsterend makkelijk liggen.

'Marleni' is Dorns toneeldebuut. Hiervoor schijnt ze voornamelijk detectives te hebben geschreven. Opvallend is dat het stuk vooral handig in elkaar is gezet. Twee wereldberoemde personages, wat tot de verbeelding spelende historische details, een niet al te ingewikkeld plot en de rest vult het publiek zelf wel in, zal Dorn hebben gedacht. Ze brengt het tweetal samen in de vervuilde Parijse flat van Dietrich, vlak voor haar dood in 1992, waar Riefenstahl ten leste haar droomwens wil vervullen om 'Penthesileia' van Von Kleist te verfilmen met Dietrich in de titelrol. Behalve wat gerommel met lichtmeters en verkleedpartijen komt het daar natuurlijk niet van. Wel wordt er wat gesputterd over het besmette verleden, maar de meeste tijd zijn de dames toch bezig met het afkatten van elkaar, van hun uiterlijk, hun seksuele relaties. Wanneer ze ten slotte zusterlijk naast elkaar in bed liggen, knakt Marlenes hoofdje. Over en uit.

In haar enscenering bij toneelgroep De Appel heeft Agaath Witteman gepoogd het stuk meer gelaagdheid te geven. Met twee grote monitoren ter weerszijden van de speelvloer, een cameraman en een aftiteling wordt gesuggereerd dat 'Marleni' zich op een filmset afspeelt. Tegelijk worden beelden vaak bevroren tot stills of afgewisseld met andere filmfragmenten, uit de nog te maken 'Penthesileia' of 'Triumph des Willens', alsof verschillende werkelijkheden dooreen lopen. Aardig is het contrast van de zwart-wit-opnames met het felgekleurde decor (Bart Baele, Neel Cockx), een rood bespreid bed in een blauwe ambiance. Dat laatste als verwijzing naar 'Der blaue Engel', de film waarmee Dietrich doorbrak, en 'Das blaue Licht', Riefenstahls eerste kunstfilm.

Dan zijn daar nog twee kanjers van actrices voor de dubbele titelrol: Marie Louise Stheins als Dietrich en Sacha Bulthuis als Riefenstahl. Stheins durft werkelijk oud en onaantrekkelijk te zijn, maar schakelt even moeiteloos naar de vroegere glamour. De Riefenstahl van Bulthuis heeft een wat leeftijdlozer uitstraling -Riefenstahl (98) leeft en werkt(!) nog steeds- ondanks bibberende kromme beentjes. Maar al hun vitaliteit ten spijt blijven beider creaties hangen in de karikatuur, een effect dat Witteman versterkt door allerlei kinderachtige grapjes toe te staan. Hapjes die ,,tjoeke, tjoeke'' de ander in de mond worden gepropt, rondstappen als twee kleutertjes met een knuffel tussen zich in.

Soms kan een groteske aanpak de betekenis van een stuk aanscherpen. Maar de daarvoor benodigde serieuze ondertoon ontbreekt in 'Marleni'. De oppervlakkige inhoud doet geen recht aan de eigenzinnigheid van twee filmgroten, die het psycho-filosoferende vermogen van vrouwen hadden kunnen verwoorden. Zij zijn eerder lachwekkend. Dat is om te huilen.

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden