PoëzieJanita Monna

Dichter des Vaderlands Tsead Bruinja laat zien dat dé tbs’er niet bestaat

De Dichter des Vaderlands Tsead Bruinja laat zien dat dé tbs’er niet bestaat.

In een uitzending van ‘Pauw komt binnen’ kwam tbs’er Cas aan het woord. Volgens Cas hadden mensen als hij ‘vaak scheefgroei meegemaakt in hun leven’. Aan tafel bij Pauw werd geprobeerd het beeld van de tbs’er als onberekenbare zware jongen te nuanceren. Iets wat nodig blijft, want het systeem van terbeschikkingstelling – verplichte behandeling na een delict – staat onder druk. Na ieder geweldsincident met een tbs’er op verlof, na iedere ontsnappingspoging, klinkt de roep om de samenleving te beschermen tegen deze ‘gevaarlijke gekken’.

Wat Pauw deed op tv, doet Tsead Bruinja in gedichten. Bruinja, die nog tot eind deze maand Dichter des Vaderlands is, sprak daders en behandelaars van de Pompestichting voor forensische psychiatrie. Van hun verhalen maakte hij poëzie.

Boekhouder

De tbs’ers in zijn bundel springtij waren soms gewoon boekhouder. Op het werk liep alles prima, tot de scheiding. Ook zij waren ooit klein, groeiden op met een moeder die een goede toekomst voor haar kinderen wilde, misten een vader. En ergens ging het mis. Dertig jaar zitten sommigen al ‘binnen’. Waar de ‘scheefgroei’ begon, wat de mannen – steevast aangeduid met ‘x’, net als de behandelaars – op hun kerfstok hebben, daarvan laat Bruinja meestal niet meer zien dan een glimp. ‘x is soms grof en hard en weinig empathisch/ in hoe hij over vrouwen denkt’.

Hij wekt geen medelijden op, hij toont slechts dat dé tbs’er’ niet bestaat. Dat onder hen evengoed mannen zijn die zowel van knokfilms houden als van de Efteling, en dan vooral van de attracties ‘in sprookjesstijl’. Dat de een wil schilderen als Bob Ross, een ander gedichten schrijft en weer een ander mangastrips tekent, maar dan zonder de grote ogen: ‘zijn moeder vond ze eng’.

Springtij doet in de verte denken aan Celinspecties waarin Ester Naomi Perquin in het hoofd van gevangenen kroop. Maar Bruinja werkt meer ‘documentair’, zoals hij het noemt. Hij sprak vechters: ‘het enige waar de kliniek goed in is/ is vernietigen wat je leuk vindt’, grappenmakers, en dromers als x op zijn scootmobiel die ‘componist wilde worden’. Sommigen zitten al zo lang opgesloten dat ze het ‘prikkeldraad niet meer zien’. Anderen durven nog te denken aan een leven daarbuiten. Aan een nieuwe start, aan werk in een ‘klein fabriekje (…) waar zeep en shampoo/ in flesjes worden gepompt’.

Tsead Bruinja
springtij
Querido; 40 blz. €12,50

x ziet het prikkeldraad niet meer
x stroopt in zijn vrije tijd de kringloopwinkels af in de buurt van nijmegen
die buurt strekt zich voor hem uit van eindhoven tot den bosch
hij koopt wat dingetjes zet ze op internet
en verdient zo een paar tientjes
hij weet ook dat hij het zelf moet doen
stel dat ik vannacht ga stappen
en ik kom strontlazarus thuis
dan ga ik terug naar de overkant
bij x begint bier pas lekker te smaken
als hij aan zijn zevende toe is
dertig jaar zat x binnen
maar zijn geest was buiten
x lacht een rokerslach
het was hier vroeger zo lek als een mandje
zegt hij
er zat een gat in het hek
daarachter stond een fiets om drank te halen
of iemand sprong van boom naar boom
er gebeurde nooit niks
altijd was er wel iemand weg
die stond dan om twaalf uur de volgende dag
gewoon weer voor de deur
even ontsnappen aan de sleur
x sliep slecht vannacht
hij heeft een tennisarm
en zijn rug is versleten
een poosje geleden had hij een hartstilstand
maar dat feestje ging niet door
toen hij in het ziekenhuis lag
informeerde zijn dochter via haar tante
hoe het met hem ging
dertien jaar heeft hij het meisje
dat nu een vrouw is
niet gezien
de woonkamer staat vol foto’s van haar
Tsead Bruinja

Janita Monna (1971) is journalist en recensent. Ze woonde lang op Bonaire als correspondent. Monna werkte als redacteur bij Poetry International en was initiatiefnemer van de jaarlijkse Gedichtendag. Voor Trouw schrijft ze wekelijks over poëzie.

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2021 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden