Review

Deze tevredenheid vind ik walgelijk

Voor hippies was 'De Steppenwolf' verplichte kost. Maar ook op de loungebank blijkt Hesses duistere boek een heftige ervaring.

Andrea Bosman

Eerlijk is eerlijk: bij 'Der Steppenwolf' zullen velen van ons niet meteen aan Hermann Hesse, maar eerst aan die rare hoofden van easy riders Dennis Hopper en Peter Fonda denken, aan hun ronkende motoren, aan een van de beroemdste gitaarintro's uit de late jaren zestig en aan die eerste regels: ,,Get your motor runnin'/ Get out on the highway/ Lookin' for adventure/ And whatever comes our way''.

Dat zong de Amerikaanse band die zich Steppenwolf noemde.

Ik ben geen geboortegolver, dus behoor ik niet tot de generatie die het werk van Hesse herontdekte en voor wie de Duitse schrijver, dichter en essayist met zijn antiburgerlijke houding, zijn flirt met geestverruimende middelen, seksuele vrijheden en oosterse filosofieën een belangrijke goeroe was. Zoals voor vriend W., die zich niet meer herinnert wat er nou precies zo bijzonder aan was, maar wel dát je Hesse als vanzelfsprekend las en prachtig vond en dat zijn boeken bij de Bezige Bij werden uitgegeven. ,,Met van die weke kaftjes in pastellerige tinten.'' Je kon ook tégen Hesse zijn, zoals de oudere broers van vriendin J.: ,,Hesse las je niet, want dat waren hippieboeken.''

Een hippieboek dus uit 1927, want toen verscheen het voor het eerst: ver voor de rotanstoelen van 1972 en nog verder voor de oranje loungebank waarop het nu wordt gelezen.

'Der Steppenwolf' is het relaas van Harry Haller, een man van ongeveer vijftig, een zonderlinge buitenstaander die weliswaar op twee benen loopt en kleren draagt en een tamelijk slimme man is, maar die diep van binnen met zichzelf en het leven ontevreden is. Ja, hij is ongelukkig en dat komt doordat hij eigenlijk een wolf is, dat wil zeggen: half wolf en half mens. De ene helft wil vreten, zuipen, moorden zelfs; de andere helft wil denken en naar Mozart luisteren. Het is de strijd tussen natuur en cultuur, tussen vrijheid en aanpassing, tussen individualisme en opgaan in de grauwe massa.

Natuurlijk sloot deze thematiek naadloos aan bij de slagzinnen van de jaren-zestigjeugd: bij hun verzet tegen de burgerlijke moraal en de middelmatigheid van het leven van alledag. Maar de stilistische uitvallen van Hesse zijn nog steeds prachtig. ,,Het is prettig gesteld met de tevredenheid, met het gebrek aan pijn, met deze goed te verdragen, in elkaar gedoken dagen, waar noch pijn noch lust het wagen het uit te schreeuwen, waar alles slechts fluistert en op de tenen rondsluipt. Alleen vergaat het mij helaas zo dat ik juist deze tevredenheid helemaal niet goed verdraag, dat ik ze na korte tijd walgelijk vind en haat en ik vertwijfeld in andere temperaturen moet vluchten, waar mogelijk via de weg van lustgevoelens, maar noodzakelijkerwijs ook via de weg van de pijn.''

Haller heeft geen baan en ogenschijnlijk geen geldzorgen: hij kan zijn dagen volledig wijden aan zijn woeste binnenleven. Hij slijt ze grotendeels in zijn dakwoning; 's nachts zwerft hij door de stad. Vooral tijdens die tochten probeert hij met de resten burgerlijk leven die nog aan hem kleven te breken, door erotische en drugsavonturen en een mislukte zelfmoordpoging.

Zijn tocht eindigt in het 'Magische Theater', waar hij in een soort droomtrip zijn fantasie volledig laat gaan. Hij maakt jacht op auto's, slaapt met een Chinese, en doodt zijn vriendin Hermine met een mes -op haar eigen verzoek overigens. Tot slot ontmoet hij zijn grote held Mozart, die hem flink de waarheid vertelt: Haller is een humorloze patheticus die moet leren lachen en zich zo door de realiteit van alledag moet leren slaan. Maar ook deze raad slaat de steppenwolf voorlopig in de wind. Toch schijnt hij aan het eind iets dichter bij een dragelijke omgang met de werkelijkheid gekomen te zijn.

Wat anno nu vooral opvalt, is niet zozeer Hallers zoektocht naar vrijheid en individualisme, of zijn breuk met de seksuele moraal, maar zijn verlangen om ongelukkig of dood te zijn: zware Duitse romantiek die een zekere aanleg en talent vereist -zou je zeggen. Toch is het juist die 'Werther'-achtige combinatie van vitaliteit en doodsverlangen die de jeugdige babyboomers aansprak. En die ook op de loungebank nog steeds heftig naar binnen dringt. 'Der Steppenwolf' is een onweerstaanbaar duister boek.

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2022 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden