RecensieChapter 3hree: Maarten Spruyt

Deze tentoonstelling moet je ondergaan, maar dat blijkt makkelijker gezegd dan gedaan

Sander Breure en Witte van Hulzen, 'Five Characters from The Thief. Beeld C. Eeftinck Schattenkerk

Moet je kunst altijd snappen voordat je er iets van kunt vinden? Met Het Hem, het nieuwe cultuurcentrum in Zaandam, bedacht ontwerper Maarten Spruyt een tentoonstelling die je vooral moet ondergaan. Dat blijkt makkelijker gezegd dan gedaan.

Daar sta je dan, alleen in een lange donkere tunnel onder de grond. Is dit een serieuze tentoonstelling? Recht vooruit hangen een paar levenloze mensgrote poppen tegen de tunnelmuur – de ontvangst had hartelijker gekund. Het is er fris, klam, geluid van de buitenwereld komt nauwelijks binnen. Van verderop in de gang klinken onbestemde geluiden. Vooruit.

Kort ervoor begon deze tentoonstelling in een kelderruimte waar de bezoeker alleen naar binnen moest. Een ouderwets aandoend kantoor met stapels papieren en mappen. Een vrouw in blauwe overall werkte er verveeld en een beetje autoritair een vragenlijst af. Die begon voorspelbaar. Antwoorden met ja of nee. “Smartphone? Ja? Dan plakken wij de camerafunctie af, geen foto’s toegestaan. Bent u claustrofobisch? Bent u bang in het donker?” Toen werden de vragen cryptischer. “Denkt u dat planten emoties hebben? Zijn vogels volgens u vrij?” Ze noteerde de antwoorden, ze kwamen op een stapel. En de bezoeker kreeg toestemming een zware, stroeve deur door te gaan.

Elk kwartaal nodigt het nieuwe cultuurcentrum Het Hem iemand uit om een tentoonstelling mee te maken en dit kwartaal is dat Maarten Spruyt. Hij is internationaal expert op het gebied van tentoonstellingen maken voor musea en de styling voor tijdschriften, theaters en bijvoorbeeld dansgezelschappen: schuine en rechte wanden, sokkels, patronen en achtergrondfoto’s, bankjes en gordijnen organiseert hij zó rond de mode of de kunst dat het vanzelf een groot geheel wordt.

Nu, in Het Hem, koos hij de ondergrondse, tweehonderd meter lange tunnel heel bewust als tentoonstellingsruimte – dit was de schietbaan voor de kogelfabriek die vroeger in het pand zat. Spruyt wil er, zo staat er in het toelichtingsboekje, ‘een gevoel vertellen’ zonder definitieve inhoud, over een veranderende tijd. Eenvoudige, heldere taal dus. Jammer dat Het Hem het dan toch heeft over een inhoudelijk ‘narratief’, een ‘immersieve’ tentoonstelling en een ‘geïnternaliseerde’ ervaring.

 Je kunt niet meer even terug

De tunnel, het eenzame bezoek, blijkt goed te werken. De summiere verlichting en de tijdloosheid zorgen dat je langer blijft kijken naar de opeenvolgende kunstwerken. Langer dan in een grote zaal, je kunt niet meer even terug. De tunnel leidt je van levensgrote poppen naar indringende foto’s van lege ruimtes in industriële gebouwen, van minimalistische schilderijen tot veelkleurige video’s.

Bianca Bondi laat de chemie graag haar gang gaan op deze gedekte tafel, overwoekerd door zoutkristallen.Beeld C. Eeftinck Schattenkerk

Spruyt koos vooral werk van hedendaagse Nederlandse kunstenaars. Soms wel erg gevarieerd, en lastig om zo snel te schakelen. Maar de tunnel is lang, gaandeweg wordt er een rode draad zichtbaar. Een video van olievlekken op water (van John Gerrard) blijkt een simulatie te zijn, even verderop staat in een nis een gedekte tafel voor twee, volledig overwoekerd door zoutkristallen, de roest uit de bodem van de tunnel brengt er kleur in. Kunstenaar Bianca Bondi laat de chemie graag haar gang gaan. Het moest geen horrorverhaal worden, vond Spruyt. Dat is het ook niet, maar onaangenaam is het wel.

Even bevrijd van de menselijke tunnelvisie

Geluid klinkt anders in de tunnel, zo kom je er soms pas vele tientallen meters later achter wát er zo knispert. In dit geval zijn het de anemoon-achtige vormen die Tanja Smeets voor haar ‘Liquid Garden: Beneath the Surface’ maakte uit plastic kabelbinders en andere gebruiksvoorwerpen.

De vragen van het sollicitatiegesprek aan het begin krijgen meer betekenis, al blijft antwoorden moeilijk. Zijn mens en natuur vrienden of vijanden? Moeten we er van een afstand naar kijken of zweven we ertussendoor? Eenmaal weer bovengronds vechten de twee partijen nog even extra om de winst. Een geketende robot rukt gefrustreerd aan zijn kettingen en lijkt de bezoeker soms boos aan te kijken. In een betoverende 3D-film van Cyprien Gaillard zwiepen bomen tijdens een nachtelijke storm alsof ze eindelijk de controle terugnemen. Even denk je dat ze het nog gaan doen ook. Even bevrijd van de menselijke tunnelvisie.

★★★★
‘Chapter 3hree: Maarten Spruyt’, in Het Hem, Zaandam, tot en met 3 mei. Zie: hethem.nl.

Lees ook:

Het Hem wil alle bezoekers serieus nemen

Aan de oever van het Noordzee­kanaal strekt Het Hem zich over tweehonderd meter en drie verdiepingen uit. Tien kilometer verderop, in Amsterdam, is zo’n ruimte onbetaalbaar, onvindbaar bovendien. Hier aan de zuidpunt van Zaanstad is de wereld groter en heeft de mens meer bewegingsvrijheid. 

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden