Deze roman vertelt griezelig echt over de volgende atoomoorlog

Beeld Louman & Friso | Getty Images

Had dat Zuid-Koreaanse passagiersvliegtuig nou maar niet precies de eerdere route gevolgd van een Amerikaanse bommenwerper op oefening. Waren er bij de Noord-Koreaanse luchtafweer bij het overleg over dat vliegtuig maar wat meer woorden gebruikt. Had Donald Trump nou maar niet die achteloze tweet over Kim Jong-un de wereld in gestuurd.

Er zijn tientallen van die schakels aan te wijzen in de keten van gebeurtenissen die over anderhalf jaar de Verenigde Staten in de ellende zal storten. Hoe het precies in zijn werk zal gaan, staat in een boek met de grimmige titel ‘Het rapport van de 2020-commissie over de Noord-Koreaanse nucleaire aanvallen op de Verenigde Staten’. Met de nauwelijks geruststellende ondertitel ‘een speculatieve roman’.

Het is geen gezellige thriller voor op het strand, die non-proliferatie-expert Jeffrey Lewis schreef. Zeker niet dat van het Hawaïaanse eiland Oahu, want daar, boven Pearl Harbor om precies te zijn, ontploft over anderhalf jaar de eerste kernbom, snel gevolgd door aanvallen op Manhattan, Washington (twee zelfs, maar ze treffen per ongeluk Virginia) en Trumps buitenhuis Mar-a-Lago in Florida.

Thriller

Een goede thriller is het wel, zelfs al staat de afloop in de titel. Want je wilt weten hoe het zo ver heeft kunnen komen. En juist in een roman, ontdekte Lewis, kun je duidelijk maken hoe gemakkelijk het is voor wereldleiders en hun ondergeschikten om het bouwwerk van de nucleaire afschrikking te laten omvallen.

“Het boek begon als een opiniestuk voor de Washington Post. Die vroegen me eens op te schrijven hoe een kernoorlog met Noord-Korea zou kunnen beginnen”, vertelt Lewis in zijn werkkamer op het Middlebury Institute for International Studies in Monterey. “Ik heb ook aantal wetenschappelijke artikelen geschreven waarin ik uitleg hoe Noord-Koreanen over nucleaire wapens denken, hoe Amerikanen daarover denken, hoe die ideeën met elkaar verwikkeld kunnen raken in een crisis en hoe dat allemaal verkeerd zou kunnen gaan. En die artikelen overtuigden nooit iemand.

“Dat komt denk ik doordat ik daarin rationele argumenten aandroeg over hoe mensen irrationele dingen kunnen doen. Hoe het heel logisch zou kunnen lijken voor Kim Jong-un om iets te doen dat vanuit globaal perspectief heel onlogisch zou zijn, en net zo voor de VS. Non-fictie is daar niet zo goed geschikt voor, je kunt dat soort dingen beter gewoon laten zien, een verhaal vertellen. Dus voor de Washington Post probeerde ik het eens met fictie. En het viel me op dat ik daarmee bij allerlei mensen veel verder kwam. Dus toen daarop een uitgever belde met de vraag of ik ooit aan een roman in die stijl had gedacht, zei ik: dolgraag!”

Romancier

En zo pakte de academicus de pen van de romancier op. Met een gevoel van bevrijding. “Ik zal niet zeggen dat fictie schrijven eenvoudiger is dan non-fictie, maar het is wel leuker en het geeft meer voldoening. Ik vond het bijvoorbeeld veel gemakkelijker sympathie te tonen voor personages die ik vreselijke fouten vond maken. Want ik bekeek het vanuit hun standpunt. In gewone artikelen voelt het veel eerder veroordelend, neerbuigend ook.”

Lewis neemt de lezer mee in een wereld waar ogenschijnlijk onbelangrijke of irrelevante gebeurtenissen doorslaggevend blijken. Het neerschieten van het Koreaanse verkeersvliegtuig – het kan zich door een stroomstoring niet als zodanig bekendmaken – wordt door Zuid-Korea gewroken met een raketaanval op Noord-Koreaanse doelen. Dat zou je eigenlijk niet verwachten van president Moon Jae-in, die zich in de relatie met Noord-Korea eerder als een duif dan als een havik opstelt. Maar Moon denkt terug aan een incident in 2017 in de gedemilitariseerde zone: een Noord-Koreaanse soldaat die wilde overlopen, werd door zijn eigen mensen beschoten en verwond voordat hij Zuid-Korea wist te bereiken. Al die tijd was het Zuid-Korea vanwege afspraken met de VS niet toegestaan het vuur te beantwoorden.

Dat incident is geen fictie: alle gebeurtenissen in het boek van voor 7 augustus 2018 zijn waar gebeurd, meldt Lewis voorin. Maar hij stelt zich voor dat in 2020 president Moon dat gezichtsverlies – een van de ergste dingen immers die een oost-Aziaat kan overkomen – niet nog een keer wil. Voor de ­represaille vraagt Moon geen toestemming.

Maar aan de andere kant van de grens kan dictator Kim Jong-un zich juist weer niet voorstellen dat die raketten anders dan met instemming of zelfs op instigatie van de Amerikanen op hem worden afgevuurd. Voor hem begint op dat moment de langverwachte oorlog tegen de VS, die het kleine Noord-Korea op maar één manier kan hopen te winnen.

Akelig geloofwaardig

Het is allemaal akelig geloofwaardig. Ligt Lewis ’s nachts wakker met dat soort scenario’s malend door zijn hoofd? Of is hij er stiekem toch wel gerust op? Uiteindelijk moeten er in zijn boek zo veel dingen achter elkaar toevallig net verkeerd gaan om een kernoorlog te laten gebeuren, dat de kans dat die hele keten wordt doorlopen toch behoorlijk klein is.

Iets er tussenin, zo blijkt. “Ik ben iemand die erg van geschiedenis houdt, en ik denk dat je niet daar veel tijd aan kunt besteden zonder dat er een sombere gelatenheid over je komt over de dingen die mensen elkaar aandoen. Tijdens mijn studie, hoofdvak filosofie, vond ik altijd de meest interessante vraag, wat we aan moeten met de Jodenvernietiging. Het is een heel duister moment in de menselijke geschiedenis. En daar zijn er meer van. We hebben daar geen gemakkelijk antwoord op.

“Dus terwijl ik niet wakker lig van de gedachte dat het snel gaat gebeuren, heb ik ook geen enkele illusie dat die ­fijne zeventig jaar vrede die de VS en West-Europa hebben gehad – in de rest van de wereld wat minder – iets is waar we permanent op kunnen rekenen. Er gaat zeker iets naars gebeuren. Misschien is dat een kernoorlog, maar misschien ook wel een uitvloeisel van klimaatverandering, of een heropleving van het fascisme in het Westen. Ik ben niet iemand die, zoals Barack Obama, Martin Luther King citeert met zijn ‘de boog van de geschiedenis is lang, maar hij buigt naar rechtvaardigheid’. Onzin. Hij buigt waar mensen hem heen trekken.”

Dagelijkse afschrikking

En daarom vreest hij kernwapens. “Ik geloof wel dat ze van dag tot dag zorgen voor afschrikking. Ze drukken de neiging om oorlog te voeren de kop in. Mijn zorg is dat mensen verre van perfect zijn. Ik weet zeker dat er een moment komt dat het niet werkt. De enige vraag is of het gebeurt tijdens mijn leven, dat van mijn kinderen, of van mijn kleinkinderen. Dat is de afweging die we maken. Ik begrijp dat na de afschuwelijkheden van de Tweede Wereldoorlog de leiders van de wereld dachten dat het een goede afschrikking was. Maar het wordt tijd voor nieuwe ideeën. Want als dit echt het beste is wat we kunnen bedenken, dan is daarmee onze keus gemaakt. Dan is de enige vraag nog, hoe de slachtoffers zullen heten.”

In zijn boek heeft Lewis niet meer de topconferentie van juni dit jaar kunnen meenemen, waarin Donald Trump volgens hemzelf een einde maakte aan de nucleaire dreiging van Noord-Korea. Juist het feit de Trump die prestatie opeist, baart hem zorgen. “De Noord-Koreanen hebben nooit gezegd dat ze hun nucleaire wapens zullen opgeven. De Zuid-Koreanen zeggen dat ze dat gezegd hebben. En de regering-Trump zegt dat ze het zeggen. Je loopt kans dat de boel op een gevaarlijke manier instort door vast te houden aan die valse belofte. In het boek gebeurt dat doordat Trump zich bedrogen voelt.”

In het verhaal dat Lewis vertelt, zijn bovendien de Noord-Koreanen niet de enigen die de Amerikaanse president dingen voorgespiegeld hebben. Uit angst dat Trump een preventieve aanval op Noord-Korea zal bevelen, vertellen zijn eigen mensen hem dat het Amerikaanse raketschild een eventuele aanval kan afweren. Dus als die aanval komt, denkt Trump dat het wel los zal lopen.

Hiroshima Witness

Dat doet het niet. Het laatste hoofdstuk van het boek is een bloedstollende beschrijving van wat Amerikanen in de getroffen steden meemaken als de bom valt. Daarvoor heeft Lewis niet uit zijn fantasie geput, maar de getuigenissen gebruikt van mensen die werkelijk een nucleaire aanval ondergingen, in 1945, en die daarover vertelden in de documentaire ‘Hiroshima Witness’. “Ze waren en zijn mensen als wij”, schrijft hij in het nawoord, “en ons lot zou heel goed hetzelfde kunnen zijn.”

De lezer heeft dan het zogenaamde rapport van de ‘2020-commissie’ achter de kiezen en weet hoe het allemaal heeft kunnen gebeuren en wie daar zijn steentje aan bijdroeg.

Een oordeel over de voors en tegens van kernwapens laat de commissie verrassend achterwege. “Dat einde vond ik heel belangrijk”, zegt Lewis. “Soms, als mensen gefrustreerd raken in de kernwapendiscussie, zeggen ze boos: als iemand een kernwapen echt zou gebruiken, dan zouden de mensen beseffen waar we mee bezig zijn. Maar kernwapens zijn al gebruikt, en de mensen beseften niks. Het leek me onethisch om te kiezen voor het gemakkelijke einde: als de bommen afgaan, worden de mensen plotseling verstandig. Want dat worden ze niet.”

Jeffrey Lewis, The 2020 Commission Report on the North Korean Nuclear Attacks Against the United States. 304 pag. Alleen verkrijgbaar in het Engels als e-book of paperback, €9,49-14,99.

Lees ook:

Rutte-III heeft een historische kans om kernwapens te helpen uitbannen

“Fire and fury the world has never seen before!” Aldus dreigde Trump onverholen Noord-Korea, precies 72 jaar nadat twee VS-atoombommen in Japan de ergste fire en fury ooit veroorzaakten, schrijft arts Peter Buijs op de opiniepagina van Trouw. 

Nederland doet onvoldoende in de strijd tegen kernwapens

De Nederlandse politiek neemt onvoldoende initiatief in het kernwapenvraagstuk, vinden Gerrit van der Wal (oud-inspecteur-generaal gezondheidszorg en hoogleraar sociale geneeskunde) en Phon van der Biesen (vicevoorzitter International Association of Lawyers Against Nuclear Arms).

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2019 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden