null Beeld

Het oog van de wolfJoke de Wolf

Deze Prinsjesdag nodigt uit tot moderebellie

Kunsthistoricus Joke de Wolf richt de blik op een kunstwerk dat bij de actualiteit past. Deze week: hoedenparade.

Zou er ook iemand een strooien hoofddeksel dragen vandaag bij de Troonrede? De hoedenparade is een recente traditie, begonnen door toenmalig Kamerlid en voormalig zwemkampioene Erica Terpstra in 1977. “Als er één gelegenheid is waarbij je een hoed kunt dragen, dan wel hier”, meende ze.

Élisabeth Vigée-Le-Brun tooide zichzelf in onderstaand zelfportret met een zomerse rieten hoed met veer. Ze was in 1755 geboren als dochter van een kapster en een middelmatige kunstenaar. Élisabeth had meer talent. Helaas leefde ze in een tijd waarin filosoof Jean-Jacques Rousseau schreef dat vrouwen in het algemeen niet van kunst houden, geen idee hebben van enige vorm van kunst en geen talent hebben.

Élisabeth kreeg schilderles van haar vader. Nadat die overleed op haar twaalfde, bezocht ze met haar moeder privéverzamelingen om werken van haar favoriete kunstenaars Rembrandt, Rubens en Van Dyck na te schilderen. Levende naaktmodellen mocht ze als meisje niet bestuderen, maar dankzij veel studie naar gipsen beelden én haar ­grote voorbeelden lukte het haar toch om zich als vijftienjarige als profes­sioneel portretschilder te vestigen.

Zelfportret van Élisabeth Vigée-Le-Brun uit 1782, collectie National Gallery in Londen. Beeld
Zelfportret van Élisabeth Vigée-Le-Brun uit 1782, collectie National Gallery in Londen.

Gelukkig was ze sociaal erg handig

Ze kreeg een aanklacht en haar werk werd in beslag genomen: het was verboden als kunstenaar te werken zonder lid te zijn van een gilde of academie. Bij de Parijse kunstacademie konden hooguit vier vrouwen in een jaar staan ingeschreven, voor Vigée was de enige optie te trouwen met een kunsthandelaar zodat ze lid kon worden van het gilde. Het was een slecht huwelijk. Gelukkig was ze sociaal erg handig, ze sloot zelfs vriendschap met koningin Marie Antoinette. Ze portretteerde de koningin en talloze vrouwelijke en mannelijke aristocraten, en leefde zich uit op de in die tijd vaak spectaculaire hoofdbedekking.

Vigée-Le-Brun koos de rieten hoed met opzet: het is een directe verwijzing naar een vrouwenportret dat ­Rubens in 1622 schilderde dat bekendstond als De strohoed. Maar Vigée-Le-Brun maakte haar eigen versie: terwijl Rubens de vrouw verlegen lachend afbeeldde, de handen gekruist voor haar borst, portretteert Vigée-Le-Brun zichzelf uitgelaten, palet in de hand. Zichtbaar zonder korset onder haar jurk, klaar voor een nieuwe triomf.

Prins Claus deed zijn stropdas af ­tijdens een officiële toespraak in 1998. “Bevrijd uzelf en waag de reis naar het paradijs van de open boord!”, riep hij zijn medemannen op. De gretigheid waarmee vooral de mannelijke partijleiders afgelopen weekend hun losse vrijetijdskleding toonden, doet vermoeden dat er ook bij hen een vonkje moderebellie sluimert.

Kleur van de das of hemd

Kleding is voor vrouwelijke politici nog steeds ingewikkeld. Anders dan hun mannelijke collega’s, die ’s ochtends alleen moeten nadenken over welke kleur das of hemd, valt bij vrouwen iedere keuze op. Nu het aantal aanwezigen bij de Troonrede vanwege de coronamaatregelen beperkt is, lijkt me dit een ideale gelegenheid voor de mannen om óók eens een modestatement te maken.

Joke de Wolf kiest elke week een kunstwerk dat in het hart van de actualiteit past. Eerdere afleveringen van Het Oog van De Wolf vindt u hier.

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2021 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden