Klassiek & ZoPeter van der Lint

Deze noten zijn in de klassieke muziek nooit meer overtroffen

Het zijn waarschijnlijk de vier bekendste noten in de klassieke muziek. Goed voor een soort pav­lovreactie bij iedereen die ze hoort, of je nou van klassieke muziek houdt of niet. Het zijn de noten waarmee Beethoven zijn Vijfde symfonie laat beginnen. ­­

Ta-ta-ta-taaaa!

Nooit meer overtroffen qua directe herkenning, of het moeten de negen noten zijn waarmee ‘Für Elise’ begint. Ook van Beethoven trouwens. Maar waar die negen noten aarzelend een wiegende melodie vormen, zijn de vier beginnoten van de Vijfde een krachtig signaal, een statement. Die vier noten vormen de ritmische bouwstenen voor het eerste deel van die symfonie. Met dit thema, nauwelijks een melodie te noemen, bouwt Beethoven ingenieus een heel symfonisch deel op dat door de eeuwen uitgroeide tot het meest iconische symfonie-deel ooit.

Ta-ta-ta-taaaa!

Hoe vaak zou ik deze symfonie in de concertzaal hebben gehoord? Vast heel vaak, en toch denk ik dat ik Mahlerse Tweede symfonie, of zelfs zijn zelden uitgevoerde Achtste, vaker live heb gehoord dan Beethovens Vijfde. Dat is misschien het lot van een werk dat zich als geen enkel ander heeft genesteld in ons collectieve geheugen – bijzonder geliefd, maar niet zo vaak gespeeld. Gelukkig daarom dat het Concertgebouworkest het werk deze dagen op de lessenaars heeft gezet. Na de ietwat saaie uitvoering van Beethovense Negende in de Kerstmatinee, markeren de vier uitvoeringen van de Vijfde onder de spannende leiding van Thomas Hengelbrock voor het orkest de opening van het Beethovenjaar.

Ta-ta-ta-taaaa!

Hengelbrock joeg de musici op een goede manier over de kling. Spannende detailwerking in het tweede deel (altviolen!) en de befaamde overgang van het derde naar het vierde deel – van c-klein naar een stralend C-groot – was er een uit het boekje. Spectaculair hoe deze compositorische truc van Beethoven na meer dan 200 jaar nog steeds opwinding genereert.

Ta-ta-ta-taaaa!

Volgens apocriefe verhalen zou Beethoven met die vier noten hebben willen zeggen: Zo klopt het noodlot aan de deur. Te mooi om waar te zijn misschien, maar dat noodlot was sommigen deze week goed gezind, anderen weer niet. Zo maakte in hetzelfde Concertgebouw de 75-jarige Willeke Alberti, na een energieke show op maandag een smak. Een kreet van ontzetting ging door de zaal, maar het viel gelukkig mee. Met wat ijs op de knie kon ze de volgende dag alweer op het podium staan.

Na de euforisch ontvangen uitvoering van ‘Die Frau ohne Schatten’ zondag in Rotterdam werd bekend dat de dirigent daarvan, Yannick Nézet-Séguin, wegens overbelasting zijn dirigeerbeurten bij de Berliner Philharmoniker deze week afzegde. Pas op de plaats. Voor uitvoeringen van Mahlers Derde symfonie vond het orkest een vervanger in Lorenzo Viotti. De nieuwe chef van het Nederlands Phiharmonisch Orkest maakte daarmee zijn opvallende debuut bij de Berliners.

Het lot keerde zich tegen Plácido Domingo. Na zijn schuldbekentenis in de #MeToo-affaire is hij niet meer welkom in Madrid. Ook in Salzburg, waar de tenor vorige zomer nog luid werd toegejuicht, zal hij waarschijnlijk niet meer mogen komen.

Ta-ta-ta-taaa! 

Peter van der Lint schrijft iedere week met aanstekelijk enthousiasme over de wereld van de klassieke muziek. Lees zijn columns hier terug.

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden