InterviewOde aan de videotheek

Deze kunstenaar maakte een hommage aan de opgedoekte videotheek. ‘Video’s huren was een ritueel’

Het interieur van Videocorner in Schiedam rond 1997-1998.
 Beeld Ger van der Linden
Het interieur van Videocorner in Schiedam rond 1997-1998.Beeld Ger van der Linden

Meer dan duizend videotheken telde Nederland ooit, maar het digitale kijken werd ze fataal. Kunstenaar Gyz La Rivière is gefascineerd door dit cultureel erfgoed.

Wat hij vooral zo fascinerend vindt, zegt de Rotterdamse filmmaker en kunstenaar Gyz La Rivière, is de snelheid waarmee videotheken kwamen en weer verdwenen. Rond 1980 gingen de eerste zaken open die films op VHS, Betamax en Video 2000 verhuurden. Die zaken boden vaak de mogelijkheid om ook een draagbare videospeler te huren, een ‘moviebox’, want videorecorders thuis waren nog zeldzaam.

Maar na jaren van enorme groei verdwenen de eerste videotheken rond 2007 en daarna gingen ze met bosjes tegelijk dicht. De techniek om dvd’s te kopiëren en films te downloaden had de videotheek opeens overbodig gemaakt. On demand-diensten als Netflix en Amazon Prime versterkten dat nog eens.

‘Mijn moeder verbood ons te kijken’

“De videotheek is zeer recent, maar vrijwel totaal verdwenen cultureel erfgoed”, vertelt La Rivière, die geboren is in 1976, toevallig ook het geboortejaar van VHS. Hij doet zijn passie voor het culturele fenomeen videotheek uitgebreid uit de doeken in het nieuwe, vuistdikke salontafelboek Home Video. “Er zijn maar weinig dingen in de maatschappij die zó kort hebben bestaan. En dat is eigenlijk heel maf, voor iets dat door zoveel mensen werd ‘gebruikt’.”

Zelf was hij ook vaste klant. “Ik huurde als elfjarige al Mad Max met een vriendje. Mijn moeder verbood ons naar de band te kijken, maar we waren haar te slim af en keken ’m toch – bij mijn vriendje thuis. Die film, en dus de videotheek, was voor mij een portaal naar een andere wereld.”

Video World in Rotterdam rond 1994-95. Beeld Coll. Hans Hoogbruin
Video World in Rotterdam rond 1994-95.Beeld Coll. Hans Hoogbruin

Videotheken waren meer dan verhuurzaken, herinnert de schrijver zich. “Het waren ontmoetingsplaatsen. Het snuffelen tussen de banden, het uitwisselen van tips: video’s huren was een ritueel. Rijk en arm, jong en oud: in de videotheek kwam iedereen. De een huurde een obscure cultfilm, de ander een blockbuster, maar je stond wél naast elkaar bij de balie.”

Het personeel zag de klanten vaak opgroeien. “Klanten begonnen met Disney-films en eindigden in de horror”, lacht La Rivière. “Sinds de opkomst van het digitale kijken is dat weg. Je staat nu niet meer naast elkaar.”

Een bedroevende score

Wat ook zo mooi is, benadrukt La Rivière: videotheken zaten destijds overal, in iedere winkelstraat. Niet alleen in de grotere steden, maar ook ver daarbuiten. In zijn boek Home Video, een hommage aan verdwenen zaken in Rotterdam en de regio Rijnmond, staan daarom juist ook foto’s van videotheken in randgemeentes als Zwijndrecht en Pernis.

La Rivière begon pas onlangs met het verzamelen van deze beelden, tijdens de eerste lockdown. “Ook ik kwam door corona vaker thuis te zitten. Op Facebook zag ik op een dag een foto van een oude Rotterdamse videotheek. Dat prikkelde me. Ik zag een waanzinnig beeld van een verdwenen zaak. Ik vroeg me af: zouden er niet veel meer foto’s zijn van oude videotheken? Dat moest toch haast wel?”

La Rivière verdiepte zich als kunstenaar al eerder in de stad en de regio. Zo deed hij tussen 2010 en 2013 het project Rotterdam 2040, een boek en een film waarin hij filosofeerde over de toekomst van de stad. Dit keer dook hij juist in het verleden.

“Ik heb goede contacten bij het Rotterdamse stadsarchief. Daar ben ik gaan kijken: wat is er eigenlijk te vinden? Maar de score bleek in eerste instantie bedroevend. Van het stadsarchief mocht ik daarom gaan zoeken in stapels negatieven die nog niet waren uitgezocht. Tegelijkertijd ben ik gaan speuren bij andere Nederlandse fotoarchieven.”

Videotheek Las Vegas in Rotterdam rond 1991.  Beeld Ger van der Linden
Videotheek Las Vegas in Rotterdam rond 1991.Beeld Ger van der Linden

Videotheken werden destijds niet vaak op de foto gezet, ontdekte La Rivière. Soms wel, als er een bekende voetballer als John de Wolf de opening kwam verrichten. “Maar verder nauwelijks, en dat begreep ik ook wel. Want hoe vaak nemen mensen nou een foto van hun werkplek?”

Gelukkig vond hij in oude Gouden Gidsen, die bij het Rotterdamse Stadsarchief ter inzage liggen, iets anders waardevols: hele rijen namen en adressen van verdwenen videotheken, vaak van familiebedrijfjes met illustere namen als Ricardo, de Vidioot of The Champ. “Ik ben vervolgens gaan zoeken naar foto’s van elke straat waar een videotheek heeft gezeten. Foto’s waar videotheken eigenlijk per ongeluk op stonden.”

Foto's uit alle hoeken en gaten

De foto’s in het boek zijn uiteindelijk “uit alle hoeken en gaten tevoorschijn getoverd”, zegt hij. “Bijvoorbeeld door het doen van oproepen op internet of op de lokale tv en radio.” Zo begonnen de foto’s alsnog binnen te stromen. “In deze regio zijn er nog drie videotheken open, die staan allemaal in het boek. Net als meer dan 135 zaken die door de jaren heen verdwenen zijn. Het blijft een duizelingwekkend aantal.”

Het boek Home Video: videotheken & video in Groot-Rotterdam kost € 37,95 en is nu verkrijgbaar. Bij het boek hoort een expositie. Die is tot en met 30 oktober te zien in galerie Joey Ramone in Rotterdam.

Het boek Home Video: videotheken & video in Groot-Rotterdam kost € 37,95 en is nu verkrijgbaar. Bij het boek hoort een expositie. Die is tot en met 30 oktober te zien in galerie Joey Ramone in Rotterdam.

Lees ook:

Spokenwordartiest Zaïre Krieger (25) vertaalde Amanda Gorman: ‘Ik zat regelmatig te huilen’

De veelbesproken Nederlandse vertaling van Amanda Gormans gedicht The Hill We Climb verschijnt dinsdag 7 september. Spokenwordartiest Zaïre Krieger (25) tekende voor de opdracht. ‘Iedereen deed er een plasje over.’

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2021 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden