Vreemde favorieten Abdelkader Benali

Deze boeken brengen het mysterie van Hamlet dichterbij

Beeld Phil Nijhuis

Wat lezen onze recensenten zelf graag? Schrijver Abdelkader Benali wil alles weten over Hamlet.

Alles over Hamlet is al een keer gezegd. De eerste keer door Hamlet zelf, daarna nog tienduizenden keren door zijn bewonderaars, maar niemand die meer over zichzelf wist dan Hamlet zelf. Alle boeken die over Hamlet verschijnen, zijn niet meer dan een voetnoot bij zijn meeslepende woordkunst.

En toch zal ik deze zomer veel van mijn leestijd besteden aan wat anderen hebben geschreven over Hamlet, want ik ken geen groter genoegen dan lezen wat Hamlet-onderzoekers over de grootste, twijfelende geest uit de wereldliteratuur te berde brengen. Dus duik ik in wat Freud schreef over de rusteloze Hamlet. Voor de wonderdokter uit Wenen leed de tomeloze prins aan het Oedipus-complex: stiekem verlangde hij ernaar om zijn moeder te huwen. Onwetend van zijn naderende lot maar toch geheel en al toerekeningsvatbaar. Zijn moeder Gertrude is een overspelige vrouw die haar zoon afwijst, daar zit de oorsprong van zijn neurose en zijn wraaklust jegens Claudius, zijn oom. Ik neem het tot me, ik neem het met een korreltje zout.

Waar ik niet naar op zoek ben, is bevestiging of verklaring. Ik zoek overprikkeling, dus vlooi ik naarstig de boeken uit die beloven me iets dichter bij het mysterie Hamlet te brengen zonder dat ze dat mysterie weten te verklaren. De grootste geesten hebben hun tanden stukgebeten op de man die de opdracht van een geest vervulde. Pagina na pagina wordt volgeschreven, maar het kunstwerk blijft overeind.

Schimmenspel

Literatuur is uit de aard der zaak een schimmenspel, literatuurkritiek is de bestorming van het schimmenspel. De illusie vindt in ons hoofd plaats, we geloven wat Shakespeare ons wil doen geloven, dat is kunst en the rest is silence. Lekker lezen dus.

De zucht naar verdieping blijft groot sinds Hamlet mij met zijn overpeinzingen overdonderde. Ik zag in 1997 de beroemde uitvoering in Amsterdam onder regie van Theu Boermans, Halina Reijn als Ophelia, en Jacob Derwig als de twijfelende Hamlet. Na die dollemansrit kwam ik buiten en vervolgde daas en woorddronken mijn weg naar huis. Sindsdien zit Hamlet in mij als een virus. Deze zomer gaat op aan Hamlet-literatuur en dat betekent herlezen en lezen over wat je herleest.

De Franse actrice Sarah Bernhardt (1844-1923) als Hamlet, in 1899.

Ik lees de vertaling van Kees Verstegen, vier, vijf keer achter elkaar en duik dan in de voetnoten, want die zitten er ook bij. Shakespeare soepel vertaald, voorzien van duiding: smullen. Sommige voetnoten voeren me via een krankzinnige omweg terug naar mijn eigen culturele erfgoed, wanneer de vertaler uitlegt waarom hij heeft besloten een verwijzing naar een islamitische entiteit weg te laten. Hamlet gruwelt van acteurs die schmieren. I would have such a fellow whipped for o’erdoing Termagant, it out herods Herod, pray you you avoid it.

Het is me om Termagant te doen, van wie de middeleeuwse Europeanen dachten dat het de God der mohammedanen was. Ik kom erachter in welke gedaanten de islam naar Europa kwam, meegenomen in de bizarre verhalen van de thuiskerende kruisvaarders. En zo ontdek ik lezend in ‘Hamlet’ dat er meer is tussen hemel en aarde, en gaat er in de wereld die ik bewoon nog een wereld open.

Tip 1Hamlet & geld

Wat vonden Freud, Lacan, Walter Benjamin en andere denkers van Hamlet? Simon Critchley en Jamieson Webster, een stel, gaan nog wat dieper in op de zieleroerselen die Hamlet tot waanzin drijven. Verrukkelijk hoofdstuk over de rol van geld en transacties in de gedichten van Hamlet. 

Stay, illusion!
The Hamlet Doctrine
Simon Chritchley & Jamieson Webster
Vintage; 269 blz. € 12,99

Tip 2Hamlet & poëzie

Literatuurwetenschapper en alleslezer Harold Bloom serveert ons een literaire Hamlet en legt ons precies uit waarom Shakespeare zo briljant is. Mooiste zin: “We kunnen ervan uitgaan dat Shakespeare net zo onder de indruk van Hamlet was als wij dat zijn.”

Hamlet, Poem Unlimited
Harold Bloom
Canongate; 176 blz. € 10,99

Tip 3Hamlet & de vader

Essays over het kind in de westerse samenleving met een theorie over de gevoelens van Hamlet jegens Claudius, oom en moordenaar van zijn vader. Waar Hamlet zijn vader idealiseert, demoniseert hij Claudius. Volgens de auteur zijn ze echter een en dezelfde persoon!  

Inventing the Child. Culture, Ideology & the Story of Childhood
J. Zornado
Taylor & Francis; 256 blz. € 92,99

Abdelkader Benali (1975) is schrijver. In 1996 debuteerde hij met Bruiloft aan Zee, in 2003 won hij de Libris Literatuur Prijs voor zijn Roman De Langverwachte. Om de week schrijft hij voor Trouw een column. Lees ze hier terug.

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2019 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden