Profiel Opera

Dertig jaar Opera Spanga: geniale vernieuwing of platvloers vermaak?

De wulpse Nedda (Aylin Sezer) in haar naaktpak, en intrigant Tonio (Marcel van Dieren) in de opera ‘Pagliacci’. Beeld Majanka fotografie

Sommigen zien haar als een heldin die de opera heeft bevrijd uit het strakke keurslijf. Anderen ergeren zich aan de platte seks en de gulle lach, het handelsmerk van haar voorstellingen. Hoe dan ook doet regisseur Corina van Eijk van zich spreken. Met haar onconventionele regie heeft ze het jaarlijkse Opera Spanga tot een succes gemaakt dat al drie decennia aanhoudt en zelfs in het buitenland wordt opgemerkt.

Het begon allemaal op 29 juli 1989, vandaag exact dertig jaar gelden. In het Oost-Friese dorpje Spanga ging toen de eerste ‘Spanga-opera’ in première, in de achtertuin van de regisseur. Het landelijke decor van de openluchtvoorstelling paste goed bij Donizetti’s ‘Elisir d’amore’, dat zich afspeelt in een vriendelijk Italiaans dorpje. En, minstens zo belangrijk: in de Friese buitenlucht kon Van Eijk haar eigen gang gaan.

Verstikkende sfeer

Dat had ze in het verleden wel anders meegemaakt. In de gevestigde operahuizen waar ze had geregisseerd, was de sfeer ‘verstikkend’, vertelt ze in het zojuist verschenen jubileumboek dat is geschreven door Kasper Jansen, oud-muziekrecensent van NRC Handelsblad. Met haar eigenzinnige, vaak nogal plastische ideeën stuitte ze steevast op veel verzet. Zo weigerde een zanger bij Opera Forum in Enschede in 1995 op te treden naast een kruisbeeld met een royaal pissende Christus, door de regisseur ingelast in Verdi’s opera ‘La forza del destino’.

Na de zoveelste botsing in een operahuis koos Van Eijk de vrijheid van haar achtertuin. Samen met dirigent David Levi scharrelde ze zes solisten, tien musici en een koortje bij elkaar, en het feest kon beginnen. Jaar na jaar volgde er een nieuwe productie, op wisselende locaties in de weidevelden van Spanga. Al snel werd duidelijk waar Van Eijk inhoudelijk voor stond: ‘humor, vrijmoedige seks en een eigenzinnige radicale aanpak’, aldus het jubileumboek.

Het radicale zat deels in brutale muzikale coupures en in een geavanceerde mengvorm van toneel en videobeelden. Maar Van Eijk vestigde haar reputatie vooral met bloot en ongegeneerde vrijpartijen op het podium, een unicum in de operawereld. Neem Van Eijks productie ‘Donna Giovanna’, een transgenderversie van Mozarts ‘Don Giovanni’, bedoeld om te onderzoeken of toeschouwers het zouden pruimen wanneer een vrouw zich net zo wellustig gedraagt als een man. Het resultaat wordt in het Spanga-boek omschreven als ‘één lange orgie vol vrije liefde, SM en spanking’ waar ‘de geilheid van afdroop’.

Grappen en grollen

Het publiek, dicht opeengepakt in de krap bemeten tent in het grasland, reageert vaak laaiend enthousiast. Er wordt een hoop gegrinnikt en geschaterd, ook in lyrische opera’s die normaal bloedserieus zijn. Dat ligt deels aan de toeschouwers, die niet allemaal even bekend zijn met het genre, maar ook aan het feit dat Van Eijk serieuze opera’s graag opzettelijk verrijkt met grappen en grollen.

Recensenten zijn verdeeld over haar aanpak. Zo was Trouw totaal niet onder de indruk van ‘Samson et Dalila’ (1995). De gratuite erotiek maakte de voorstelling volgens Peter van der Lint ‘nog platter dan de koeienvlaaien waar ze tussen wordt gespeeld.’ Voeg daarbij de ‘verkrachting van de partituur’ en je ziet levendig voor je hoe de Trouw-recensent al na de tweede akte onthutst uit het weiland vluchtte. Daarentegen was NRC enkele jaren later laaiend enthousiast over Puccini’s drieluik ‘Il trittico’, een ‘volmaakt opgebouwde voorstelling’ vol ‘aanstekelijk en onbedorven theaterplezier’.

Flitsend temp is nodig

Van Eijk doet de muziek geen recht en steekt de draak met oude meesterwerken, zo wordt haar wel vaker verweten. Maar dat is een misverstand, legt ze in het boek uit. Ze voert de opera’s op haar eigen manier uit, juist omdat ze ‘er superveel van houdt’. Onze nieuwe tijd vraagt om een flitsender tempo, redeneert ze. Het publiek mag zich geen seconde vervelen, anders haakt het af – dat is Van Eijks grootste angst.

Om diezelfde reden heeft ze het plan opgevat om een aantal producties te maken voor kinderen van twaalf jaar en ouder. Ze wil de jongere generatie winnen voor de kunstvorm waar ze zelf als kind aan verslingerd is geraakt. Want, zo zegt ze: “Ik wil het niet op mijn geweten hebben dat ik meewerk aan het uitsterven van het operapubliek.”

Lees ook:
Recensie: Kluchtigheid gaat ten koste van het drama (★★☆☆☆)

De zangers compenseerden deels wat de low-budgetproductie op andere fronten miste. Maar wie de diepte van deze opera’s echt wil ervaren, zit toch beter in een stenen operahuis.

Operateske seks is vaak knullig, koud of koddig

Seks in de opera. Het blijft behelpen. Hoewel operaregisseurs steeds verder gaan in het bedenken van extreme, absurde, onbegrijpelijke, irriterende dan wel choquerende ensceneringen (soms zelfs een combinatie van al die vijf bijvoeglijke naamwoorden tegelijkertijd), met seks in de opera weten ze hoegenaamd geen raad.

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2019 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden