Review

Denk even na, er gebeurt meer in de wereld

Het klimaatdebat is oververhit, zegt Bjürn Lomborg. We willen alle problemen te lijf gaan met CO2-reductie terwijl er veel slimmere wegen zijn. „Kennelijk willen we het probleem nu niet oplossen.”

We zien onszelf graag als redders van de wereld, zegt Bjürn Lomborg. „Dat geeft ons een goed gevoel, maar de vraag is: wanneer doen we ook goed?”

Hij geeft een voorbeeld. In 1992 spraken we met z’n allen af dat we de uitstoot van broeikasgassen in 2000 zouden hebben teruggebracht naar het niveau van 1990. Het werd een groei van 12 procent. In 1997 namen we ons voor, met het Kyoto Protocol, om in 2010 onder het niveau van 1990 te zitten. Lomborg: „Het wordt vermoedelijk plus 25 procent. Dat betekent dat het nu twee keer is mislukt, en ik denk dat er van de voornemens voor 2020 weer niet veel terecht gaat komen. Daarom zeg ik: laten we iets goeds gaan dóen.”

Lomborg is terug. De Deense statisticus bracht zes jaar geleden de milieuwereld in rep en roer met zijn boek The Skeptical Environmentalist waarin hij betoogde dat het goed ging met natuur en milieu. Daar viel veel voor te zeggen en ook veel op af te dingen, maar tot een echte discussie kwam het niet. Het boek verdeelde de wereld: Lomborg werd verketterd of omarmd. Terwijl in Scientific American wetenschappers het boek afbrandden, vroeg The Economist zich af waarom dit verhaal nooit eerder was verteld.

Die potentie heeft zijn nieuwste boek ook. In Cool it! betoogt Lomborg dat het klimaatdebat oververhit is; reductie van CO2-uitstoot lijkt het enige antwoord op tal van wereldproblemen. Maakt u zich zorgen om de ijsbeer? Misschien kunnen we beter de jacht verbieden, die kost jaarlijks honderden ijsberen het leven. Bevreesd voor extra sterfte zoals in de hittegolf van 2003? Bedenk dat in Europa meer mensen sterven door de kou dan door de hitte. Moeten we meer Katrina-rampen zien te voorkomen? Dan is het slimmer om wat aan de kustverdediging te doen en daar geen huizenbouw toe te staan.

Lomborg schrijft het in een vloeiende stijl en met overtuigingskracht op. In een Amsterdams hotel licht hij zijn verhaal toe. „Er is iets mis met het maatschappelijke debat”, zegt hij. „Soms is CO2-reductie de beste aanpak, maar in andere gevallen niet. De discussie is zo verhit dat we blind zijn geworden voor andere mogelijkheden.”

Dat geldt misschien voor het publieke debat. De klimaatrapporten die de VN dit jaar uitbrachten, waren toch zakelijk van toon.

„Begrijp me goed. Ik erken dat het klimaat verandert en dat het een groot probleem is dat we aan het eind van deze eeuw moeten hebben opgelost. Maar er zijn meer problemen in de wereld. Malaria, aids, honger, armoede. We zouden ze graag allemaal oplossen, maar we moeten ons afvragen waar we op dit moment het meeste goed kunnen doen. Ik denk dat we nu beter aan die andere problemen kunnen werken, en wat het klimaat betreft moeten inzetten op meer onderzoek. Zodat we in 2050 goede en goedkope technologieën hebben voor duurzame energie. Want we zeggen de olie alleen vaarwel als de alternatieven goedkoper zijn.”

Volgens klimaatwetenschappers kunnen we niet zo lang wachten. We moeten de opwarming zien te beperken tot 2 °C. En dat betekent volgens hen: zo snel mogelijk beginnen met drastische CO2-reductie.

„De vraag wat veilig is en hoe je iets moet aanpakken, rolt nooit uit de wetenschap zelf, dat is een politieke conclusie. Dat is hetzelfde als vragen hoeveel werkloosheid je acceptabel vindt, of hoeveel aidsdoden. Vraag wetenschappers wat een veilige snelheid is in het verkeer en ze zullen aankomen met zoiets als acht kilometer per uur. Zo’n antwoord is betekenisloos. We willen een goed functionerende maatschappij. Anders zouden we dat grote probleem van wereld miljoenen verkeersdoden per jaar vandaag nog kunnen oplossen. Dat we dat niet doen, is omdat we die oplossing van acht kilometer per uur niet willen. Op dezelfde manier kunnen we wel zeggen dat we het klimaatprobleem morgen gaan oplossen, maar kennelijk willen we dat niet.”

U schrijft in uw boek dat de Kyoto-aanpak veel te duur is. Maar volgens het VN-rapport kost die aanpak ons maar één procent van de totale economische groei tot 2030. Het is goed betaalbaar.

„Ik denk dat het iets meer is – 3 procent – en dan moeten politici ook steevast de juiste beslissingen nemen, maar in principe is het waar: als we het klimaatprobleem drastisch aanpakken, worden we iets minder snel rijk. Bereiken we pas in 2032 het niveau waar we anders in 2030 op zitten.

Maar als je zo redeneert, kun je alle grote uitgaven wel wegmoffelen. Dan kunnen we nu ook de totale militaire uitgaven wel verdrievoudigen. ’Daar merk je in 2030 niets van!’. Het zijn wel echte dollars, hoor. Het Kyoto Protocol kost de wereld 180 miljard dollar per jaar. De vraag is dus niet: kunnen we ons dat permitteren? De vraag moet zijn: waar kunnen we dat geld het best aan uitgeven?”

En dan is het antwoord?

„Aan malaria, honger of armoede. Daar heb je veel meer baat van je geld. Als je het in termen van rendement bekijkt, zit het klimaat nog niet in de top tien. Jij kunt wel zeggen: als je de CO2 beperkt, pak je alle problemen tegelijk aan, maar de directe aanpak van malaria etcetera is zoveel efficiënter, dat ik met mijn gespreide inzet van geld toch veel gunstiger uitkom.”

U maakt daarbij een grote fout, schreef Nature onlangs. In de klimaatmodellen zitten zoveel onzekerheden, daar loopt uw economische redenatie spaak.

„Dat bestrijd ik. Onze modellen houden rekening met die onzekerheden. Het probleem met ’Kyoto’ is dat je niet weet wat je koopt. Feitelijk koop je uitstel van risico’s, en als je veel investeert, koop je alle risico’s af. Ook in die risico’s zitten grote onzekerheden. Eerst maakten we ons zorgen om de West-Antarctische IJskap die zou kunnen afbreken, toen was El Niño de onzekere factor, daarna zou de Warme Golfstroom stilvallen en nu dreigt Groenland te smelten. Ik ben best bereid naar Groenland te kijken, maar ik denk ook: denk nou even na, er gebeurt nog meer in de wereld. Als je uit alle wereldproblematiek maar één aspect haalt, kun je de mensheid een groot risico voorspiegelen. Op die manier kan een aidsonderzoeker ons ook een rampenscenario voorschotelen voor het geval we nu niets tegen de verspreiding van hiv doen.”

Waar moeten we ons nu dan op richten?

„We moeten het debat nuchter voeren en dan kiezen voor slimme oplossingen. Als we nu massaal de CO2-uitstoot gaan beperken, denk ik dat het resultaat zal zijn dat we een beetje armer zijn geworden, dat energie-intensieve bedrijven naar andere continenten zijn verhuisd en verder niets.”

Toch is dat wat iedereen – publiek, politiek en wetenschap – bepleit: drastische CO2-reductie.

„Met Tony Blair als lichtend voorbeeld. Zijn hele ambtstermijn heeft hij beloofd dat Groot-Brittannië zijn uitstoot zal beperken, terwijl die alleen maar groeide. Als klap op de vuurpijl beloofde hij een reductie van 60 procent in 2050. Maar toen mensen voorstelden om daar 2 procent per jaar van te maken, krabbelde hij terug. Dat was niet de bedoeling.

Politici beloven graag, maar laten de vervelende maatregelen met liefde over aan hun opvolgers. Wat zeg je? Dan hebben we andere politici nodig? Europeanen wijzen steeds naar het politieke klimaat in de VS, maar intussen vertoont het energiegebruik op beide continenten dezelfde stijgende trend.

Je kunt wel gaan dromen over een andere wereld met andere leiders, maar we zullen het met deze wereld moeten doen, en met deze politici. Dan is slim onderzoek in duurzame technologie de beste weg. Als ik me in 2050 tegenover mijn kleinkinderen moet verantwoorden, wil ik niet moeten zeggen dat ik door klimaatneutraal te zijn de wereld een beetje armer heb gemaakt. Liever heb ik dat ik ze goedkope zonnepanelen kan bieden en kan zeggen dat ik zoveel mensen van de malariadood heb gered. Dat zou pas cool zijn.”

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2021 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden