Decadent en omstreden

Ooit vatte de schilder Antoon van Welie (1866-1956) het plan op om de groten der aarde te portretteren. Hij slaagde daar aardig in: de rij staatshoofden, maar ook beroemde artiesten en schrijvers die hij met een behaaglijke sfeer omgaf, is aanzienlijk. Mede door zijn onderwerpen werd Van Welie een bekende persoonlijkheid die ook bij het grote publiek geliefd was. Niet voor heel lang, want zijn beperkte schilderkunstige kwaliteiten hebben er voor gezorgd dat Van Welie nauwelijks de annalen van de kunstgeschiedenis heeft gehaald. Al voor zijn dood in 1956 is zijn oeuvre in vergetelheid geraakt. Op een aantal stokoude Hagenaars na die hem ongetwijfeld nog kennen van zijn befaamde salon in de Hofstad waarin hij onder meer de schrijver Louis Couperus ontving, roept zijn naam dan ook geen enkele bekende klank op.

Een klein deel van zijn portretten is in de afgelopen tijd opgediept en vormt nu de hoofdschotel van een dubbelexpositie in twee Haagse musea, het nog jonge Louis Couperus Museum in de Javastraat (dat beschikt over een reproductie van een verloren gegaan portret dat Van Welie van Couperus heeft gemaakt) en het niet ver vandaan gelegen Museum Mesdag in de Laan van Meerdervoort.

Daarmee is het oeuvre van Van Welie nog lang niet volledig in kaart gebracht. Dat bewijst ook het feit dat zich naar aanleiding van deze expositie een particulier meldde die een door Van Welie geschilderd portret van Mussolini bezit. Het werk kon direct aan de expositie in Museum Mesdag worden toegevoegd. Gezocht wordt er nog naar een niet minder omstreden doek waarop Adolf Hitler staat afgebeeld. Dit schilderij moet zich in het Haagse Vredespaleis (!) bevinden. Dat is althans de plek waar het schilderij voor was bestemd. Van Welie portretteerde Hitler net als Mussolini lang voor de Tweede Wereldoorlog, maar echt geliefd zal hij er niet door zijn geworden. In de jaren dertig lag hij al slecht in Haagse kunstkringen. De kunstkritiek betitelde hem als een decadent societyschilder die zijn opdrachtgevers wilde behagen, eerder dan hen af te beelden zoals ze werkelijk waren.

Tegelijk was Van Welie een fenomeen, die door zijn onderwerpen een brede publieke belangstelling wekte. Want dat bepaalde kringen in Nederland, maar ook in de grote buitenlandse steden, tot leven komen in het werk van Van Welie, mag hem zeker als een verdienste worden aangerekend. De van oorsprong Gelderse schilder (die in 1866 in Afferden werd geboren) heeft na zijn studie aan de kunstacademie in Antwerpen vrijwel geheel Europa verkend. Parijs, Berlijn, Griekenland, Rome en Nice waren halteplaatsen op zijn rusteloze reis om de beroemdheden van zijn tijd in zijn salon of ter plaatse, in hun eigen omgeving, uit te beelden. Bijna overal maakte hij contact met de plaatselijke kunstkringen: van Maurice Maeterlinck (tijdgenoot van de Nederlandse schrijvers Louis Couperus en Willem Kloos) en Fernand Khnopff in België tot de Duitse salonschilders Franz-Xaver Winterhalter en Hans Makart.

Niet behept met een eigen, serieuze opvatting om de schilderkunst te vernieuwen, greep Van Welie terug op het in zijn tijd al zo beproefde naturalisme. Toegegeven, één keer heeft hij wel de echo van de vernieuwingsbeweging aan het einde van de 19de eeuw opgevangen. Een serie symbolistische voorstellingen in de trant van de grote Engelsen als Burne-Jones, John Everett Millais en Dante Gabriel Rossetti, maar vooral de Belg Ferdinand Khnopff was er het gevolg van. Echt origineel was Van Welie binnen de stroming van het internationale symbolisme niet: zijn Ophelia lijkt rechtstreeks van Millais te zijn gekopieerd.

Meer dan een fenomeen te worden genoemd, verdient Van Welie niet. Deze dubbelexpositie vormt ook geen aanleiding om zijn naam als schilder van totaal verkeerde figuren al dan niet te rehabiliteren, al mag zijn werk best weer eens tegen het licht worden gehouden. Zijn portretten zijn op zijn best curieuze getuigenissen van een lang vergeten tijd, zijn symbolistische voorstellingen verdienen het wel nog eens goed te worden bekeken.

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2019 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden