Opinie

De zeven diva's van Anouk van Dijk

AMSTERDAM - Zeven danseressen van 21 tot 42 jaar en afkomstig uit vijf verschillende landen, vormen de droomcast van 'Diva', de nieuwste productie van Anouk van Dijk in het Amsterdamse Julidans Festival. Zappend tussen gekte en gratie bevinden de zeven dames zich op het spanningsveld tussen het beeld dat ze van zichzelf als veeleisende vakvrouwen hebben en het beeld dat hen door anderen werd opgeplakt.

Wat betekent het om in de belangstelling te willen staan en wat gebeurt er als ze daar buiten komen te vallen? Anouk van Dijk: ,,Jarenlang heb ik met mannelijke dansers gewerkt. Nu wilde ik dat eens met een grotere groep van uitsluitend vrouwelijke dansers doen, maar dan wel zonder verlies van een persoonlijke benadering. Met vier of vijf personen kun je nog om een tafel zitten, maar breid je dat aantal uit tot zeven of acht, dan gaat dat niet meer. Aanvankelijk had ik acht diva's op het oog, maar om financiële redenen moest er eentje sneuvelen. Het werd een productie die langs allerlei facetten van vrouw-zijn fietst, in dit geval de vrouwelijke danser. Ik volg niet een verhaal, maar laat wel een ontwikkeling zien die naar een dramatische ontknoping toewerkt.''

,,De eerste week gebruikten we voor het inventariseren van onze ideeën over het begrip diva. Niemand wil divaschap op zichzelf betrekken en zeker in de eigentijdse danssector wordt dat als politiek incorrect beschouwd. Diva worden is niet iets dat je naar je toe wilt trekken. Dat dwing je af.''

De zes beroepsdanseressen en de stagiaire van de Rotterdamse dansacademie werden op hun contrasterende charisma uitgezocht. Voor elk van hen heeft Van Dijk een andere reden. ,,De oudste is Anne Affourtit, onbetwist de grande dame. Voor mij is zij de belichaming van liefde voor dit vak. Masha Koseva heb ik in Rusland leren kennen: ze sprak geen woord Engels, was een hard ploeterende autodidacte. Nu spreekt ze Engels, heeft een mobiel, fietst door Amsterdam. Ze werkt altijd, zowel fysiek als geestelijk. Ze staat voor een soort vrouwelijke oerkracht. De Braziliaanse Daniela Graca is van een overdonderende openheid. Ze weet van zichzelf dat ze niet aan de klassieke normen van schoonheid voldoet. Van het ene op het andere moment kan ze van gnoom in godin veranderen.''

,,Mirjam ter Linden daarentegen waait door deze cast als een zomerbriesje. Een klein opdondertje met een natuurlijke lichtheid en precisie. Ze oogt niet als een diva, maar wordt dat wel als ze haar glinstering inzet. Naast haar is de van oorsprong Italiaanse Giulia Mureddu een ongrijpbare grillige figuur. Gedistingeerd en dramatisch tegelijk, vaak met een droge humor en nuchtere blik. Ook de Oostenrijkse Birgit Gunzl is theatraal sterk aanwezig, maar ze lijkt het van zichzelf niet in de gaten te hebben. De grote verrassing, die als een duveltje uit dit Diva-doosje springt, is de jongste van dit stel. Nina Wollny is Duits-Surinaamse, groeide op in een Duits dorpje en kent de wereld van de danskunst nog amper. Maar ze heeft de potentie om zich op slag te transformeren, haar verlegenheid als niets ontziende kracht in te zetten.''

,,Al deze vrouwen ondergaan en etaleren hun eigen passie voor dans en theater. Ze zijn zichzelf en ook weer niet zichzelf, want ze dansen zoals ik hen voor dit stuk zie. Alle zeven zitten bovendien in een andere fase van hun beroepskeuze. Soms laat ik hen hetzelfde doen en juist dan komen hun verschillen in karakter, smaak, temperament het sterkste tot uiting.''

,,Kracht en kwetsbaarheid lopen als twee parallelle lijnen door deze productie. Deze vrouwen laten zien hoe krachtig iets kwetsbaars kan zijn of dat in een krachtsexplosie iemand juist zijn kwetsbaarheid kan tonen. Je kan onzekerheid ook als je kracht inzetten. Dat krachtenveld heb ikzelf in mijn loopbaan constant ervaren. Soms is het goed je onzekerheden te tonen, maar dat is moeilijk want de presentatie en verkooptechnieken van nu zijn nog altijd sterk bepaald door mannencodes. Binnen de studiomuren geldt dat niet, maar wel daarbuiten. Op de werkvloer doen dansers juist hun best een niet-seksuele uitstraling te cultiveren. Kijk maar naar de uniseks-vodden die ze dragen. Maar zodra je als danseres of choreografe te maken krijgt met organisatie, productie, netwerking en marketing is het nog altijd zo dat je je aan die mannencodes moet conformeren. Daar geldt de culturele code dat de inhoud alleen niet verkoopt. Diva's delen met elkaar dat zij zich daartegen verzetten. Diva's willen voor alles als vakvrouwen serieus genomen worden, niet vanwege het feit dat ze tot diva's zijn gemaakt.''

,,In de klassieke moderne dans, dus uit de tijd van Martha Graham, was de heroïsche, tragische vrouw ook het thematisch kernpunt van hun kunst. Maar in deze productie hield ik me daar niet mee bezig. Ik ben meer geïnteresseerd in het beeld en het lichaam van de vrouw en hoe dat nog voor allerlei vanzelfsprekende associaties wordt gebruikt. Ik bedoel de Naomi Campbells die als plastic pop of Barbie worden gemanipuleerd, met hulp van plastische chirurgie en digitale retouchering. Je kijkt naar die beelden en wordt verondersteld een echte vrouw te zien, maar het is een plastic imago, een pop. Ik wil met het gegeven spelen dat we dat helemaal niet meer zien. Vergeet niet, dat beeld is ook mooi, want een goede styling ziet er geweldig uit. Het gekke is dat veel vrouwen zo'n glossy blad en Opzij kopen. Ze laten het beeld en tegenbeeld naast elkaar bestaan, knokken er niet meer tegen. Vrouwen accepteren dat om het zelf te manipuleren. Een diva als Madonna stelt: wij kunnen het zelf veel beter en er ook meer uithalen dan de mannen. Ook dat vind ik interessant. Bovendien daagt het me uit om meer uit vrouwelijke dansers te halen dan ik om me heen in mijn vakgebied zie gebeuren.''

,,Divadom is beslist niet Nederlands, maar toch is ook hier een nieuw soort stardom aan het ontstaan dat alles met de looks en clichés van vroegere diva's van het witte doek en de opera te maken heeft. Dat intrigeert me, die nieuwe on-Nederlandse combi van glamour, pop en clipcultuur. Dat deze dansperformance een zoveelste symptoom zou zijn van de terugkeer van de danseres na een periode van mannelijke hegemonie op het danspodium is niet mijn opzet geweest. Maar misschien is de tijd er rijp voor. Na de booming jaren zeventig en tachtig gaat het weer minder goed met de danskunst. Dan heb je weer gepassioneerde vrouwen nodig: vrouwen die voor zichzelf en hun kunst opkomen en bereid zijn om van hun kwetsbaarheid hun kracht te maken.''

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2021 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden