De zaal leert de autist op het podium te begrijpen

De complete cast. Scott Reid speelt hier Christopher (midden). Beeld RV

Hoe verbeeld je de wereld van een jongen met asperger? Met verblindende lampen, fluitsignalen en veel empathie. 'The Curious Incident of the Dog in the Night-Time', dé hit van West End, is nu ook te zien in Carré.

De eerste tekst van Christopher, hoofdpersoon in 'The Curious Incident of the Dog in the Night-Time', is kort maar krachtig: 'Hóly fuck!' Midden op het toneel ligt dan ook een dode hond met een grote hooivork in zijn rug. Zijn oneliner klinkt zó recht-uit-het-hart dat het publiek in het Londense Gielgud Theatre spontaan in lachen uitbarst. In het rijk versierde theater met hoge pilaren en ronde balkons zit een publiek van alle leeftijden. Rumoerige jongeren, in keurig schoolkostuum, leven net zo intens mee met de belevenissen van Christopher als de oudere echtparen in de zaal.

De voorstelling brengt kleurrijk in beeld hoe indringend het leven is voor een vijftienjarige jongen met autisme. Hij begrijpt getallen en patronen beter dan mensen en gaat als een moderne Sherlock Holmes aan de slag. Hij probeert het raadsel rond de dode hond te ontcijferen én ontdekt bij toeval wat er met zijn verdwenen moeder aan de hand is. Hij begint aan een onvergetelijke reis die zijn veilige wereld volledig op zijn kop zet.

De theaterproductie van het vooraanstaande National Theatre is al sinds 2013 dé hit van het Londense West End en is vanaf volgende week in Carré te zien. Het verhaal is gebaseerd op de wereldwijde bestseller van Mark Haddon, in Nederland vertaald als 'Het wonderbaarlijke voorval van de hond in de nacht'.

Christopher probeert het raadsel op te lossen, hier gespeeld door acteur Joshua Jenkins Beeld RV

Getallen en geluiden

In de foyer van het theater vertelt productieleider Lauren King over het maakproces. "Het was niet makkelijk om een theaterbewerking van het boek te maken, want het verhaal speelt zich grotendeels af in Christophers hoofd. Op het toneel verbeelden we met alle mogelijke middelen wat hij denkt en voelt. Zoals in de scène op het treinstation, als hij op reis gaat om zijn moeder terug te vinden. Tot dan toe is hij nooit verder geweest dan het einde van zijn straat. Het lawaai, ál die mensen die hem van alle kanten kruisen, dat is vreselijk beangstigend voor hem.

"In de voorstelling schijnen dan verblindende lampen de zaal in, klinken fluitsignalen, harden stemmen, wegrijdende treinen. Over de drie wanden rond het podium, die zijn opgebouwd uit vierkante beeldschermen, rollen duizelingwekkende beelden voorbij. Christopher valt naar beneden op de metrorails en het is een wónder dat hij heelhuids met de trein in Londen aankomt."

Wat maakt deze voorstelling zo populair bij jong en oud? King: "Iedereen kent van tijd tot tijd het gevoel er niet bij te horen. Niet verbonden en geïsoleerd te zijn. Je identificeert je met Christopher en maakt een emotionele reis met hem. Tegelijkertijd gaat het over de ervaringen van zijn vader en moeder en is het een herkenbaar verhaal over een gezin, dat zich dapper door de problemen heenslaat."

Zij vervolgt: "De rol van Christopher vraagt veel skills van een acteur. Hij is een jongen die in zijn eigen wereld leeft, maar de acteur moet juist open zijn en contact maken met het publiek. Hij moet de ziel van het personage kunnen raken."

Sociale conventies

Even later lopen we langs nauwe gangen en hoge trappen naar de kleedkamers in het achtergebouw. Hoofdrolspeler Thomas Dennis heeft bijna twee-en-een-half uur energiek over het podium bewogen maar hij zit er nog steeds fit bij. Hij is de jongste van het groepje acteurs dat de rol om beurten speelt en hij vertelt er vol liefde over. 'Toen ik voor het eerst het script las, dacht ik: This makes só much sense! Christopher heeft een eigen blik op sociale conventies. Hij weet hoe het hoort maar vindt al die regels en afspraken niet logisch en denkt: 'Ik ben het er niet mee eens, dus doe ik het anders!"' In de voorstelling leidt dat tot tragikomische scènes, zoals met een opdringerige politieagent die hij gewoon wegduwt.

Om kinderen met autisme beter te leren kennen, ging de cast op bezoek bij een school voor speciaal onderwijs. "Ik vroeg één van de leerlingen naar zijn ouders en hij zei: 'Ze geven me een huis en maaltijden en zo. En ik ben voor hen weer handig om te helpen met sociale media.' Hij kon de emotionele band niet uitleggen. Maar het is niet zo dat kinderen met autisme weinig voelen, vertelde zijn docent ons. Ze voelen alles juist extreem uitvergroot, als een overvol bad dat continue kan overstromen."

Een andere jongen, van wie de moeder was overleden, vertelde aan Thomas Dennis dat hij het zo raar vond dat er de hele dag door water uit zijn ogen kwam. "Als je dat hoort, breekt je hart. Zo is het ook voor Christopher. Als ze hem vragen of hij verdriet heeft over zijn moeder, zegt hij: 'Nee, hoezo?' Maar hij gaat wel op zoek, want hij mist haar en voelt zich verloren."

"Ik speel de rol nu een jaar en ik vereenzelvig me er steeds meer mee. Christopher hecht aan vaste patronen en dat heb ik nu ook. Als mijn rekwisieten niet precies op hun plek liggen of iemand een doos op de verkeerde plek zet: dan erger ik me." Lachend: "Christopher backstage is ook een zware rol."

Het stuk staat in Carré onder de vlag van Broadway aan de Amstel, waarmee het theater toonaangevende producties uit Londen en New York presenteert. De voorstelling speelt met Nederlandse boventiteling. Maar taal is sowieso geen barrière om de voorstelling te kunnen volgen, zegt Lauren King. "In iedereen zit toch een stukje van Christopher?"

Te zien van 20 september tot en met 1 oktober. www.carre.nl

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2019 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden