Review

De wraak van een beschadigde jongen

Edna O'Brien gebruikt de laatste jaren regelmatig actuele Ierse kwesties als materiaal voor haar romans. In 'Het huis van volmaakte eenzaamheid' (1995) schreef ze over een Ira-activist, in 'Bij de rivier'(1997) over een minderjarig meisje dat een abortus wil laten uitvoeren nadat ze verkracht is.

AGNES ANDEWEG

O'Briens nieuwste roman, 'In het woud', is gebaseerd op een moordzaak die zich in 1994 afspeelde in haar geboortestreek in West-Ierland. De zaak schokte de natie: een jonge man, afkomstig uit de streek, vermoordde een vrouw, haar driejarig kind en een priester. O'Brien kreeg in eigen land te horen dat ze met haar roman een tragedie heeft misbruikt om er geld mee te verdienen. 'In het woud' is echter geen sensatiebelust verhaal; en fictie is bij uitstek een geschikte manier om in het hoofd van de betrokkenen te kruipen. O'Brien houdt Ierland een spiegel voor. Ze toont de lafheid en de hypocrisie van een samenleving die zich bedreigd voelt.

De dreiging is afkomstig van Mich O'Kane. Mich heeft zich na de dood van zijn moeder, toen hij tien was, ontwikkeld tot een bijzonder agressieve jongen. Hij belandt in jeugdinrichtingen 'die naar heiligen zijn genoemd', maar waar weinig heiligs aan is. De beschrijvingen van het geweld dat zich binnen de muren afspeelt -tussen de jongens onderling en tussen de jongens en hun bewakers- laten niet veel aan de verbeelding over. Als Mich na tien jaar terugkeert in zijn geboortedorp moet het wel fout gaan: hij wil genoegdoening voor alles wat hem is aangedaan.

Aanvankelijk lijkt 'In het woud' een roman zoals er al vele zijn: een beschadigde jongen gaat het slechte pad op. Gelukkig doet O'Brien een stap verder. Het gaat hier niet alleen over Mich en het kwaad dat hij aanricht, maar vooral over de mensen tussen wie dat kwaad zich afspeelt. O'Brien schildert genadeloos precies de dorpelingen, die door angst geregeerd worden en het hoofd afwenden als O'Kane in de buurt is: ,,Ze zijn nu bang voor hem, de Kinderschreck, een van hun eigen zonen, voortgekomen uit hun eigen grond, hun eigen vlees en bloed, van de duivel bezeten.' De angst drijft hen uit elkaar: ze spreken er onderling niet over. Een enkeling voelt nog medelijden met Mich en helpt hem in het geniep door brood met melk buiten te zetten. Mich voelt haarscherp de vernedering van dat gebaar - alsof hij niets meer is dan een hond. Alleen een oud klasgenootje durft hem rechtstreeks aan te spreken.

'In het woud' is geënsceneerd als een duister sprookje. Er ligt een dode geit -symbool van de duivel- in het bos. De roodharige Eily Ryan, een van de slachtoffers, is in Michs ogen de prinses. In de ogen van de dorpelingen is ze eerder een heks: als alleenstaande moeder en nieuwe dorpsbewoner blijft ze een buitenstaander. Het geloof in banshees, elfen, is net zo wijdverspreid als het geloof in God. Een troebele mengeling van katholiek geloof en bijgeloof brengt het dorp tot de overtuiging dat het is overgeleverd aan Michs wraak: ,,Diep in ons hart geloven we dat hij door God gezonden is om ons te straffen.' De conclusie: niet alleen de misdadiger draagt schuld, maar ook de passieve omstanders. Ook al is O'Briens symboliek niet altijd even subtiel, door deze verontrustende boodschap blijft 'In het woud' overeind.

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2022 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden