Recensie

‘De wereld volgens John’ is een fonkelende voorstelling die je ook machteloos laat voelen

Er wordt magistraal geacteerd, zowel door Bram Coopmans als Joris Smit. Beeld Frank Castelein

Een magistrale voorstelling over de wanhoopsactie van een Duindorper die vecht voor het behoud van het vreugdevuur. 

De wereld volgens John - Het Nationale Theater. ★★★★★ 

Het is 21 juni 2019. We zitten live in een talkradio-uitzending. Tussen de harde oneliners en foute grappen, die de presentator als lekkerbekkende Haagse hopjes de mond uit vliegen, wordt verslag gedaan van een tweetal heftige incidenten. Betrokkenen doen telefonisch hun zegje.

Hun zegje? Ze, zeker politici of hoge ambtenaren, krijgen een veeg uit de pan. Want als interviewer voert John het hoogste woord. Hij kent die linkse rakkers en politiechefs. Hij weet wie het zijn, die de haat in ons land aanwakkeren.

John is John Landschot, Hagenaar en populistische volksmenner uit 'The Nation' (2017), de veelgeprezen marathonvoorstelling door Het Nationale Theater over de op hol geslagen multiculturele samenleving. Inmiddels is hij ongekroonde koning in een eigen radioshow. Met als sidekick een zwarte man, wat Johns racistische uitlatingen als vanzelf het aura van het-is-maar-een-lolletje verleent.

'De wereld volgens John' is een spin-off van The Nation. Maker en regisseur Eric de Vroedt vond dat daar nog het verhaal van de zogenaamde boze witte man aan ontbrak. Diegene die populisten op het politieke zadel helpt.

Samen met schrijver Joeri Vos vond De Vroedt een verhaalvorm die diep in het gebied tussen woede en onmacht duikt. Via twee ogenschijnlijk los van elkaar staande gebeurtenissen: in de Haagse arbeiderswijk Duindorp is op deze langste dag van het jaar een illegaal vreugdevuur gebouwd, waarbij een dode is gevallen. En in de Rotterdamse Diergaarde Blijdorp is een man het gorillaverblijf binnengedrongen.

Wat een en ander met elkaar te maken heeft, wordt stukje bij beetje duidelijk in fragmentarische scènes tussen de livetalkshow door. Duindorper Jan K., die nu vecht voor zijn leven in de betegelde ruimte van het apenhok, blijkt aanstichter van het vreugdevuur. Toevallig werd hij al een half jaar gevolgd door een journaliste, die een podcast over de verliezers van de globalisering wilde maken.

Zo zien we Jan K. met zijn vreugdevuurmaten, bij zijn kankerzieke vader, bij een beschaafde vastgoeddame, als financieel misbruikte werknemer in een commercieel bedrijf. Dat hij volstrekt doorgedraaid raakt, snap je, wat hem overigens niet tot een onschuldig slachtoffer maakt.

In 'De wereld volgens John' is er geen zwart-wit, maar ook geen grijs. Prototypes zijn het allemaal, van gelijkhebbende machthebbers tot ruig dollende gabbers. Die uitvergroting, een lekker realistisch klinkende straattaal, hardcore house, zinderende choreografieën, een razend tempo en een uitstekende, voornamelijk jonge cast zorgen voor een verbazend diepgravende lichtvoetigheid.

De voorstelling knettert van onbegrepen onbegrip tussen alle kringen en standen. Het toont een wij-zijdenken dat nooit een winnaar oplevert. Krankjorum en intriest. Zelfs John die met zijn handige redeneertrucs iedereen overbluft, hapert op enig moment. Lieve hemel, zoals Bram Coopmans die een deuk in Johns over alles heen walsende performance inbouwt, dat is magistraal acteren.

Al net zo goed is Joris Smit als Jan K. Je ziet in diens onzeker rondtollende ogen de groeiende eenzaamheid van de man die alles doet voor het behoud van de vreugdevuurtraditie, maar steeds de verkeerde weg kiest tot en met zijn wanhoopsactie. Je kijkt ernaar en kunt niets doen. Zeldzaam: een fonkelende voorstelling, die je ook machteloos laat voelen.

Wekelijks bespreken onze recensenten nieuwe voorstellingen. Bekijk hier ons overzicht van theaterrecensies.

Lees ook:

The Nation is een meeslepende whodunit over de staat van het land

De zesdelige voorstelling The Nation is ongelooflijk goed gelukt. Recensent Sandra Kooke: ‘Houdt u van toneel? Ga dan naar The Nation. Houdt u niet van toneel? Ga dan naar The Nation.’ 

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2019 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden