De SerieUnorthodox

De wereld van ‘Unorthodox’ is pijnlijk beklemmend, de serie zelf vrij orthodox

De maaltijd tijdens Pesach in ‘Unorthodox’Beeld Anika Molnar/Netflix

In ‘Unorthodox’ wordt het religieuze juk waaraan de hoofdpersoon zich ontworsteld op indringende wijze voelbaar gemaakt. Maar het had allemaal iets subtieler gekund.

Rond de vierdelige Netflix-serie Unorthodox is een kleine hype ontstaan. Niet geheel onterecht: de miniserie is alleen al bijzonder omdat hij voor het grootste gedeelte in het Jiddisch gesproken is – en wanneer hoor je dat nou. Het is de verfilming van de memoires van Deborah Feldman, die opgroeide onder de joods-orthodoxe kaasstolp in de New Yorkse wijk Williamsburg. Feldman was, net als Esty (de ijzersterke Israëlische Shira Haas, in wat vermoedelijk haar doorbraakrol zal zijn), lid van de Satmar-gemeenschap, een uitzonderlijk strenge stroming binnen het jodendom die de Holocaust als straf van God ziet voor het afdwalen van het rechte pad. Binnen de gemeenschap hebben vrouwen eigenlijk als enige functie om, volgens Esty in de serie, alle zes miljoen vermoorde Joden te vervangen. Het krijgen van kinderen is niet alleen een enorme eer, het is je religieuze plicht. Feldman/Esty braken na hun uithuwelijking met hun familie, met de gemeenschap, met alles waarmee ze waren opgegroeid. 

Eendimensionaal afgeschilderd

Op het boek van Feldman kwam destijds voorstelbare en voorspelbare kritiek uit de orthodox-joodse hoek waaraan zij zich had ontworsteld. Ook op de serie kwam al kritiek: onder anderen van iemand met vergelijkbare ervaringen als Feldman – die laakt hoe eendimensionaal de joods-orthodoxe gemeenschap wordt afgeschilderd.

Amit Rahav als Yanky Shapiro, de man van EstyBeeld Anika Molnar/Netflix

Ondanks de zorgvuldige aandacht voor details en gebruiken (de kleding, de eindeloze huwelijksceremonie, die keuken bedekt met aluminiumfolie tijdens Pesach) is de serie zelf niet echt een stevig geheel. Dat Esty’s man, die zijn naar Berlijn gevluchte vrouw achternareist, nog nooit een smartphone in zijn handen zou hebben gehad en er maar ‘find my wife’ tegen roept, het gemak waarmee de wereldvreemde Esty in Berlijn binnen een halve dag vrienden voor het leven maakt, dat iedereen zonder al te veel voorbereiding maar een conservato­rium kan binnenwandelen en prompt mag auditeren – het is allemaal nogal vergezocht.

Maar goed, er zijn maar vier afleveringen, dan zijn soms grote stappen nodig om snel thuis te raken. Bovendien worden ze ruimschoots gecompenseerd door de in flashback vertelde huwelijkse ervaringen van Esty. Ze maken de helse beklemming van die kleine theocratie in het noorden van Brooklyn pijnlijk voelbaar.

Shira Haas als Esty Shapiro, zwemmend in de WannseeBeeld Netflix

Afgespoelde pruik

De overvloedige symboliek is echter niet zo makkelijk te vergeven. Feldman ontvluchtte haar wijk; Esty in de serie vlucht naar Berlijn. Omdat het een Duitse productie is, deels – maar natuurlijk ook vanwege de gitzwarte erfenis van die stad. In de eerste aflevering neemt Esty met haar nieuwe vrienden een duik in de Wannsee. Hetzelfde meer, even buiten Berlijn, waaraan de beroemde conferentie plaatsvond waar de nazi’s destijds hun Endlösung voor het ‘Joodse vraagstuk’ bedachten. Ze dompelt zich onder, haar pruik spoelt af, een gelukzalige glimlacht trekt in strijklicht over haar gezicht. 

De serie ramt het er allemaal in met de subtiliteit van een pletwals; en het is lang niet de enige keer dat deze pletwals uit de bocht vliegt. Ergens zijn zulke grove penseelstreken begrijpelijk, omdat het geschilderde wereldje bol staat van symbolen en vreemde gebruiken. Maar het verhaal van Esty’s ontsnapping aan het orthodoxe juk was overtuigender geweest als de makers zich af en toe iets subtieler hadden getoond.

Unorthodox (vier afleveringen) is nu te zien op Netflix.

In De Serie wordt iedere week een serie of podcast besproken die te zien is op tv, Netflix of ergens anders.

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden