Review

De wandtegel paste goed bij de Hollandse properheid

Je ziet ze op interieurs geschilderd door Johannes Vermeer en Pieter de Hoogh. Vandaag de dag zijn het schaarse verzamelobjecten die in antiekzaken liggen: oude Hollandse wandtegels met allerhande voorstellingen erop. Tot in de 16de eeuw lagen majolica tegels in Europese onderkomens van vorsten en notabelen op de vloer, ze waren een statussymbool waaraan de rijkdom van de bezitter viel af te lezen. Wegens slijtage moesten ze immers dikwijls worden vervangen en daarvoor diende enig geld in de beurs aanwezig te zijn. Maar met de opkomst van een welvarende middenklasse in de Gouden Eeuw en de bouw van stenen huizen in plaats van de brandgevaarlijke, houten huizen promoveerde de vloertegel in Nederland tot wandtegel.

In steden als Amsterdam, Haarlem, Rotterdam en Delft ontstond een massaproductie van de geglazuurde, vuurbestendige en gemakkelijk reinigbare tegels die geheel pasten bij de Hollandse properheid. Ze vonden hun toepassing als plint of als bekleding van de schouw, en ze werden als tableaus op die plaatsen tegen de muur geplakt, waar stof zich gemakkelijk verzamelde - naast deuren bijvoorbeeld, of langs de trap. Vooral populair, tot in buitenlandse vorstenhuizen toe, raakte de Delftsblauwe wandtegel, waarvan het voorkomen - blauw gekleurde voorstelling op witte achtergrond - afgeleid was van het Chinese porselein dat VOC-schepen van China naar Nederland brachten.

Over de driehonderdjarige geschiedenis van de decoratieve Delftsblauwe en meerkleurige tegels schreef Hans van Lemmen een gedegen en rijk geïllustreerd werk, dat in de boekenkast van geen enkele tegelliefhebber mag ontbreken. Handig is het hoofdstuk waarin de auteur overzichtelijk de thema's en onderwerpen bespreekt die op de tegels werden afgebeeld. Zo kom je te weten dat behalve schepen, dieren en spelende kinderen, ook bijbelse en mythologische scènes op de tegels kwamen te staan. Vooral de laatste categorie is zeldzaam. Curieus is het hoofdstuk over de 'revival' van de wandtegel, die eind 19de eeuw begon en geen continentsgrenzen meer kende. Dat juist in Zuid-Afrika omstreeks 1950 wandtegels uit de keramiekfabriek rolden die met hun simpele maar fraaie voorstellingen erg op de oud-Hollandse exemplaren lijken, is niet zo verwonderlijk. Maar de voorstellingen op die tegels zijn tamelijk uniek: geen scheepje, spelend kind of hond kwam erop te staan, maar een flamingo, een zeerob of baviaan.

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden