Het oog van De Wolf

De vulva van Venus was lang in nevelen gehuld

‘De geboorte van Venus’ van Sandro Botticelli (1485). Beeld
‘De geboorte van Venus’ van Sandro Botticelli (1485).Beeld

Kunsthistoricus Joke de Wolf richt de blik op een kunstwerk dat bij de actualiteit past. Deze week: de expeditie naar Venus

Er kwam een filmpje voorbij. Het leek wel reclame voor een nieuwe sciencefictionfilm. Met Amerikaanse bombarie zegt een diepe mannenstem: “Op de heetste planeet in het zonnestelsel daalt een ruimtesonde neer door een dikke, giftige atmosfeer”.

Nasa gaat binnenkort opnieuw naar Venus, zo maakte het Amerikaanse ruimtevaartagentschap hiermee bekend. Op Venus willen de Amerikanen ontdekken hoe een planeet kan veranderen van ‘probably habitable to horrible’, zo vertelde de mannenstem, van ‘mogelijk bewoonbaar naar gruwelijk’.

Venus lijkt qua grootte het meest op de aarde, ooit waren ze identiek. Nu is het oppervlak van de planeet vijfhonderd graden Celsius en bestaat de atmosfeer grotendeels uit kooldioxide. Daarboven hangen wolken van zwavelzuur en andere onbekende gassen, die zo af en toe als regen naar beneden komen. Nasa wil die gassen beter onderzoeken, en ook betere radarbeelden maken van het oppervlak van de planeet.

Het nieuwe Nasa-project wordt daarom aangekondigd als het Deep ­Atmosphere Venus Investigation of Noble gases, Chemistry, and Imaging, Plus. Gelukkig ligt de afkorting daarvan beter in het gehoor: Davinci+, vernoemd naar renaissanceheld Leonardo da Vinci. Opmerkelijk: Venus, de Romeinse godin van de liefde, is door vele kunstenaars verbeeld, maar niet door Da Vinci.

Schaamteloos naakt

De oudste vrouwenbeelden heetten al Venusbeeldjes – denk aan de Venus van Willendorf. Al komt dat vooral door de mannen die ze vanaf de negentiende eeuw opgroeven en ze die naam gaven. Een vrouw die zo schaamteloos naakt kon zijn, dat moest wel een tegenhanger zijn van de Venus Pudica, de kuise Venus, het eerste levensgrote naakte klassieke vrouwenbeeld uit de Griekse tijd. Een vrouw die wél haar ene hand over haar schoot had, in latere versies ook haar andere over haar borsten, althans een poging daartoe.

Uit de renaissancetijd is het bekendste schilderij De geboorte van Venus van Sandro Botticelli. In het midden staat daarop de naakte Venus, duidelijk wat ongemakkelijk met haar naaktheid, gemodelleerd naar de kuise Venus. Links van haar zweeft windgod Zephyros die de pasgeboren godin naar de kust moet blazen, haar gouden haren wapperen in zijn adem. Op de kust staat een van de drie Horen, de godinnen van de seizoenen en de tijd, al klaar met een doek die haar kan beschermen voor ongemakkelijke blikken.

Centraal staat natuurlijk de Venus zelf, wat wankel op één been in de schelp die haar, als volwassen vrouw, ondersteunt omdat de godin kort daarvoor uit het zeeschuim is geboren. Die schelp staat symbool voor de vulva, de verzamelnaam voor het lichaamsdeel waar ménselijke wezens uit geboren worden.

Bang voor vrouwelijke lust

Dat lichaamsdeel bleef net als de planeet Venus nog lang in nevelen gehuld. Pas in 1998 ontdekte een vrouwelijke uroloog bijvoorbeeld het inwendige deel van de clitoris, pas dit jaar staat de functie van het lichaamsdeel uitgebreid beschreven in een Nederlands biologielesboek voor de middelbare school. “Men was bang voor vrouwelijke lust”, aldus hoogleraar seksuologie Ellen Laan.

De heetste planeet van het zonnestelsel krijgt opnieuw bezoek vanuit de VS, intussen blijkt dat doktoren op allerlei gebieden er voor het gemak vanuit gingen dat vrouwenlichamen hetzelfde zijn als die van mannen. Hoogste tijd voor een expeditie-­Botticelli.

Lees ook:

Eerdere afleveringen van Het Oog van De Wolf vindt u hier.

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2021 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden