Interview Vincent van Amsterdam

De vrijheid van de accordeonist in Bachs Goldberg Variaties

Muzikant Vincent van Amsterdam speelt Bach op de accordeon. Muzikant Vincent van Amsterdam speelt Bach op de accordeon. Beeld Martijn Gijsbertsen

Bach op accordeon? Dat biedt ongekende klankmogelijkheden, zo is te horen op de cd van Vincent van Amsterdam. Hij nam als eerste Nederlander de Goldberg Variaties op. ‘Ik hoop dit mijn hele leven te kunnen blijven spelen.’

 Als Vincent van Amsterdam als kleine jongen ’s avonds in bed lag, hoorde hij zijn vader beneden Bach spelen op zijn accordeon. Toen hij bijna zes was, zei hij tegen zijn vader: “Pap, ik wil dit ook leren”. “Oké”, was het antwoord. “Maar dan moet je wel écht studeren.”

Zo’n twintig jaar later heeft Van Amsterdam het nec plus ultra van Johann Sebastian Bach, de Goldberg Variaties, op cd gezet. Dus niet op klavecimbel of piano, zoals gebruikelijk is, maar op de accordeon.

Hoe dat klinkt? Opvallend veelkleurig. Soms als een orgel of harmonium, dan hoor je hoe de lucht door het instrument wordt gedreven; dan weer als een piano of klavecimbel. De accordeon kan lange lijnen zingen en aanzwellen als een hobo of klarinet, maar ook een beetje onbeholpen dansen.

“Het instrument is een combinatie van een blaasinstrument en een toetsinstrument”, legt Van Amsterdam uit. “Daardoor is het zo rijk aan mogelijkheden. Met registers kun je ook de klankkleur veranderen. Zo kun je af en toe in klank een klein lichtje aanzetten.”

Niet alleen het instrument uit de Jordaan

De accordeon is al lang niet meer alleen het instrument van de straatmuzikant uit de Jordaan. Sinds de twintigste eeuw zijn componisten speciaal voor dit instrument gaan schrijven en sinds de jaren vijftig wordt het instrument op de Nederlandse conservatoria onderwezen. Toch is de combinatie Bach en accordeon nog niet alledaags.

Van Amsterdam: “De geschiedenis van de accordeon is relatief kort. Wij, accordeonisten, zijn ook met weinigen. Toch zie je nu dat het instrument langzaamaan het klassieke podium bereikt, net als bijvoorbeeld de saxofoon. Nog altijd worden er verbeteringen voor het instrument bedacht, spelers worden steeds beter en componisten van steeds groter kaliber gaan ervoor schrijven. Het is heel bijzonder om op dit moment in de geschiedenis accordeon te spelen. Want er is nog zoveel onontgonnen terrein.”

Dat geeft ook vrijheid, vindt de accordeonist. “Als je piano speelt, is het geweldig om te horen hoe iemand als Vladimir Horowitz een stuk speelt. Maar daarna heeft een pianist het wel lastig, want beter dan Horowitz wordt het natuurlijk niet. Op accordeon kan ik mijn eigen interpretatie in alle vrijheid ontdekken.”

Met de Goldberg Variaties kan hij dat zeker, want in Nederland is hij de eerste die het opneemt. “Ik heb wel inspiratie gehaald uit de opnames van buitenlandse collega’s, maar heb het helemaal op mijn eigen manier gedaan: ik heb ingezet op menselijkheid en op de balans tussen de verschillende delen. En ik wilde dat het niet over mij ging, maar Bach zelf aan het woord laten. De opname van Glenn Gould wordt ook wel de Gouldberg Variaties genoemd. Zo wilde ik het dus niet.”

Technisch gezien is dit stuk niet moeilijker dan de kleinere werken van Bach die Van Amsterdam al veel gespeeld heeft. Maar dit zijn 32 variaties op een thema, een muzikale boog van tachtig minuten. “Hoe is de verhouding tussen de delen, waar ligt het hoogtepunt? De lengte en structuur maken het bijzonder lastig”, zegt Van Amsterdam. De vele korte delen geven hem wel de gelegenheid alle mogelijkheden van de accordeon te benutten, van fluisterzacht tot uitbundig. Voor het totale stuk bedacht hij voor zichzelf een overkoepelend verhaal. 

Oude dame

“Volgens mij gaan de Goldberg Variaties over een oude dame die terugkijkt op haar leven. Haar herinneringen gaan over stoere mannen, over fanfares, haar familie en geliefden. In sommige toccata’s staan ze met het zwaard in de hand, soms wordt er met de vuist op tafel geslagen. Dan weer zie je voor je hoe de dame treurt over het verlies van een kind of geliefde. Al die kleuren zitten erin.

“Daarnaast denk ik bij dit stuk aan Bach als componist. Ik stel me voor dat hij met een dikke grijns op het gezicht een punt zette achter een toccata. De Romantiek was nog ver weg toen hij dit schreef, maar hij had vast ook af en toe romantische gedachten, die doorsijpelen in zijn muziek.” Volgende week is de cd-presentatie. Dat betekent dat hij het werk de komende tijd vaak zal spelen. Geen straf, vindt Van Amsterdam. “Er valt zoveel te ontdekken in dit stuk. Ik hoop het mijn hele leven te kunnen blijven spelen.”

Goldberg Variations van Vincent van Amsterdam verschijnt op het label Odradek records.

Lees ook:

Spelen in de buitenlucht is lastig, maar de sfeer van Wonderfeel maakt veel goed

Vincent van Amsterdam speelde afgelopen zomer indrukwekkend op Wonderfeel, het festival voor klassieke muziek in de buitenlucht.

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2019 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden