Jeugdtheater

‘De Vrekkin is een beetje Trump voor kinderen’

‘Een mooie voorstelling voor kinderen maken is behoorlijk moeilijk.’ Beeld Maartje Geels

Soepel schakelend tussen zoetsappig en gemeen speelt Betty Schuurman ‘De Vrekkin’, een vrouwelijke variant van Molières klassieker en Dickens’ Scrooge. Voor kinderen van 8 tot 88. 

“Echt! Ik kijk dagelijks uit op het werkgebied van Hollandia”, zegt Betty Schuurman. Het gesprek is nog niet ­begonnen of ze beent naar de achterkant van haar huis met een weids uitzicht op een grazig groen landschap. In de verte koeien, een boerderij, een dorpje. Op dat Noord-Hollandse platteland ontwikkelde in de jaren tachtig Theatergroep Hollandia zijn spraakmakende locatietheater met ­boerenstukken en Griekse tragedies. Daar begon in 1988 de carrière van Betty Schuurman (1962).

Ruim twintig jaar bleef Schuurman onder de paraplu van oprichter/regisseur Johan Simons werken. “Ach, ­Hollandia, dat weten we nu wel”, ­relativeert ze even later die periode, maar die blijft – logisch – toch als een soort ­ijkpunt door het gesprek zwerven. “Bij Hollandia was ik nooit ziek, want we waren altijd buiten. Nu is de repetitieruimte in het donker. Daar heb ik ­weleens moeite mee. Al vind ik het wel fijn om een eigen kleedkamer te hebben.”

Familiekomedie

Bij Het Nationale Theater (voorheen Nationale Toneel) zit Schuurman nu zo’n tien jaar. Bij de jeugdtheaterafdeling NTjong speelt ze ditmaal de hoofdrol in ‘De Vrekkin’. Geïnspireerd op de beroemde klassieker ‘De Vrek’ van Molière schreef Jibbe Willems een hilarische familiekomedie over een gezin met veel te veel geld en te weinig realiteitsbesef. Met een moeder die haar kinderen onterft als haar iets niet zint, terwijl de rest al even schaamteloos bezig is haar het geld te ontfutselen. De boot is aan als moeder haar rijkdom inzet voor een huwelijk met een jonge gay, op wie haar zoon al heimelijk verliefd is geworden.

Dat Willems haar zogezegd de rol op het lijf had geschreven, betreft natuurlijk vooral haar stem, waarmee ze in klank en kleur onder elk woord, elke zin een specifieke emotie kan suggereren. Als ze bij een repetitie zoonlief toebijt: “Zet ’m uit je hoofd, ik trouw met hem”, schakelt ze soepel van zoetsappig naar gemeen, en proef je als het ware de valse ondertoon.

Theo d’Or

Dat expressieve talent, dat vermogen om schijnbaar moeiteloos tussen extreme emoties te schakelen en intussen ruimte voor ontroering te creëren, bezorgde Betty Schuurman in 2002 de prestigieuze Theo d’Or voor haar dochterrol in ‘De Leenane Trilogie’ (Martin McDonaghin). Eerder werd ze ook al genomineerd voor een Gouden Kalf voor haar rol van huishoudster Joba in de met een Oscar bekroonde film ‘Karakter’. Met dit talent kan ze lucht in tragedies scheppen én het maakt haar tot een ware comédienne.

“Bij comedy ben ik in mijn element”, zegt Schuurman. “Als het lukt, kom je in een flow. Dan houdt komedie de kijker een spiegel voor en ziet die zichzelf in groteske vorm. Dat kan een goede komedie zelfs gevaarlijk maken. Niet voor niets wordt de Nar – die spreekt al sinds Shakespeare de waarheid – het snelst opgepakt in dictaturen. De Vrekkin is bedoeld voor kinderen, officieel van 8 tot 88. Een mooie voorstelling voor kinderen maken is behoorlijk moeilijk. Je moet heel adequaat, heel zuiver, heel zorgvuldig zijn. Dat in combi met het clowneske, daar houd ik van. Brutale humor à la The Marx Brothers. In het stuk zegt ­iemand: ‘Geld is ook niet alles’. Dan zeg ik: ‘Wat?! Geld is alles!’ De Vrekkin is een beetje Trump voor kinderen.”

Kinderen zijn intelligent

“We hebben nu een paar try-outs gehad en je merkt, kinderen zijn intelligent en snappen meteen de betekenis van een dialoog als: ‘Hadden jij en mama veel ruzie?’ ‘Wij hadden nooit ruzie, maar we spraken elkaar ook eigenlijk bijna nooit.’ Dan voel je echt een golf door de zaal gaan. En pas nog, in ­Middelburg, ’s ochtends om 10.00 uur (!), toen ik zei: ‘Ik ben toch een heel leuk mens?’ klonk er uit een volle bak: ‘NEE’. Er waren er nog wel een paar ­genuanceerder, met wat begrip voor mij, omdat mijn kinderen en anderen toch ook uitvreters zijn.

“Misschien is theater wel het laatste redmiddel voor deze maatschappij. Als ik mensen in hun eentje bezig zie met hun smartphone, denk ik: digitaal is niet sexy. Er zit geen krasje in, het ­leven is eruit. Er is toch behoefte aan verhalen – zie het succes van Stephen Fry met zijn ‘Mythos’ – en aan het ­samen beleven. Mijn moeder zei: ‘Je moet veel lezen, dat vergroot je woordenschat’. Ik houd van taal. Theater is het huis van taal, en tekst is de blauwdruk waar ik doorheen loop. Bij Simons’ Hollandia was het: als je bij het bot bent, oké, maar dan nu door naar het merg. Je mocht nooit behagen, het moest schuren.

Klassiek personage

“Toen ik van NTGent naar het Nationale Toneel ging, reageerden sommigen alsof ik me moedwillig ging begraven. Het was een lastig begin, omdat ik in ‘De Kersentuin’ de pas overleden Sacha Bulthuis verving. Regisseur Erik Vos had, voelde ik, liever met zijn favoriete actrice willen werken. Vanuit een saamhorig coconnetje van Hollandia-spelers kwam ik, boem, in een heel ­ander werkproces. Niet alles hoefde binnenstebuiten gekeerd om toch iets moois te maken.

“Het mooie van De Vrekkin is dat zij in zekere zin vergelijkbaar is met Scrooge van Dickens: niet sympathiek, maar wel een exemplarisch, klassiek personage. Zo hebben ook meisjes nu een heldin, die nou eens niet doodgaat zoals Lulu of Jeanne d’Arc. Inspirerend ook om met regisseuse Noël Fischer te werken die, als artistiek leider van NTJong, een inhoudelijk ponton is bij Het Nationale Theater.”

Hartverwarmend

“Drie jaar geleden ging ik naar haar voorstelling ‘Polleke’ kijken en kwam toen in een volière van kinderen terecht. Daar werden vragen gesteld als: of theater hetzelfde is als tv, of ze mochten lachen en huilen, of ze hardop mochten praten? Essentiële codes van het theater werden onder de loep genomen. Het was hartverwarmend. In alles werd overduidelijk hoezeer theater een ambacht is. En geen hobby, zoals die KWiebes – zo noem ik hem sindsdien – in ‘Zomergasten’ dacht te moeten ­zeggen.

“Juist het live-aspect maakt De Vrekkin zo leuk om voor kinderen te spelen. Ik heb zelf geen kinderen. Dat is zo gelopen. In een diep verdriet ­daarover zei een vriend eens: Je hoeft daarom niet een kinderloos leven te ­leiden. Dat is waar en daarom geniet ik hier nu zo van.”

‘De Vrekkin’ door NTjong gaat 21 oktober in première in de Koninklijke Schouwburg, Den Haag. Tournee tot en met 14 januari. Meer informatie: www.hnt.nl/devrekkin.

Lees ook:  

In de beroemde roman ‘Lord of the Flies’ van William Golding uit 1954 verliest een groep schooljongens, die door een vliegtuigongeluk op een onbewoond eiland is gestrand, langzaam de grip op de realiteit. NTjong heeft deze klassieker overtuigend naar het nu vertaald. 

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2019 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden