De vergeten foto's van het echtpaar Wolff

Hilde Jacobsthal, 1943. © Monica KaltenschneeBeeld RV

Simon Kool ontdekte het werk van Annemie en Helmuth Wolff, die de Nederlandse fotografie een enorme impuls gaven.

De geportretteerden zien er ontspannen uit. Iedereen lacht naar de camera en sommigen roken op hun gemak een sigaretje. Het indringende detail dat telkens de harmonie ruw verstoort, zijn de Jodensterren die deze mensen op hun kleding hebben. Welke toekomst hadden die mensen voor de boeg?

De foto's zijn in 1943 gemaakt door Annemie Wolff die destijds in de Amsterdamse Rivierenbuurt woonde. Zij maakte portretten van buurtgenoten. Velen van hen waren Joods die vlak voor hun deportatie of onderduik nog even een laatste foto lieten maken. De portretten van 440 personen, die op honderd rolletjes stonden die na haar dood in 1994 in een ladenkastje werden gevonden, zijn vanaf vandaag te zien in het Nationaal Holocaust Museum in Amsterdam.

Bij toeval herontdekte fotohistoricus Simon Kool in 2001 Annemie en haar echtgenoot Helmuth Wolff. Zij vluchtten in 1933 uit München naar Amsterdam. Met succes integreerden zij en bouwden een succesvol fotobureau op dat opdrachten binnenhaalde van Schiphol en de Amsterdamse haven.

"Zij gaven de Nederlandse fotografie een enorme impuls", zegt Kool die tijdens zijn studie voor de tentoonstelling '125 jaar Noordzeekanaal' telkens op werk van Annemie stuitte. "Ik vond dat zij geweldig mooie platen maakte, die wat mij betreft niet onder deden voor die van Cas Oorthuis. Ik wilde meer over haar weten."

Tekst loopt door onder afbeelding.

Judith Trijtel, 1943. © Monica KaltenschneeBeeld RV

Helmuth, die in Duitsland nog architect was, maakte net als zijn vrouw foto's, maar stortte zich daarnaast op de opkomende techniek van kleinbeeldcamera's en kleurenfotografie. Hij richtte het tijdschrift Kleinbeeld-foto op. "Hij schreef hij er een standaardwerk over, dat bij alle fotografen in de kast stond. Ik heb het exemplaar van Paul Huf."

Kool ontdekte de tragische geschiedenis achter het echtpaar. Helmuth was Joods en toen in mei 1940 de Duitse legers Nederland onder voet liepen, deden ze een gezamenlijke zelfmoordpoging. "Zij slikten slaappillen en zetten de gaskraan open", zegt Kool. "Een dienstmeid die hen de volgende ochtend ontdekte, belde de politie. Helmuth overleed en Annemie wisten ze weer 'tot leven te wekken', zoals het politierapport meldde."

Na enige tijd pakte Annemie, die niet-Joods was, haar leven weer op. Ze had een goede baan bij weekblad Libelle. "Maar uiteindelijk hield dat op doordat veel bladen een verschijningsverbod kregen. Om toch een inkomen te hebben, ging ze thuis mensen portretteren. In de huiskamer ging alles aan de kant voor het creëren van een studiootje."

Na de oorlog werd Annemie Wolff de voornaamste fotografe van de wederopbouw van de Amsterdamse havens, stelt Kool. "Die foto's zijn veelvuldig gepubliceerd. Dat stopte vrij abrupt na 1963. En vanaf dat moment raakten Annemie en Helmuth in totale vergetelheid. Volstrekt onterecht."

Simon Kool schreef over de levens van Annemie en Helmuth Wolff het boek 'Uit de vergetelheid'.

Annemie Wolff. © Monica KaltenschneeBeeld RV
Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden