LisztconcoursInterviews

De veelzijdige Liszt daagt jonge pianisten uit

Nikola Meeuwsen, een van de vier Nederlandse pianisten die meedoen aan de eerste ronde van het Liszt Concours Beeld Phil Nijhuis
Nikola Meeuwsen, een van de vier Nederlandse pianisten die meedoen aan de eerste ronde van het Liszt ConcoursBeeld Phil Nijhuis

Maar liefst vier Nederlandse pianisten doen deze week mee aan de eerste ronde van het internationale Franz Liszt Concours. Wat trekt hen aan in het werk van deze eigenzinnige componist, die bij leven een superster was?

Sandra Kooke

Zodra de jonge Franz Liszt met zijn extreem lange vingers de toetsen van de piano beroerde, vielen de eerste vrouwen flauw. En als hij tot slot zijn beroemde octavenreeksen liet donderen, stond de zaal in lichterlaaie.

Midden negentiende eeuw was de klavierleeuw Liszt een rockstar avant la lettre. Zelf had hij na een jaar of acht genoeg van de hysterie die hij overal veroorzaakte. Hij ging componeren, dirigeren, onbekende muziek van andere componisten arrangeren en lesgeven.

Maar de ‘Lisztomania’ die zijn optredens veroorzaakte, bepaalt nog altijd het beeld van deze componist. Wie Liszt zegt, zegt virtuoze, spectaculaire muziek.

En dat terwijl er zoveel meer is. Liszt componeerde onwaarschijnlijk veel muziek, het meeste daarvan wordt zelden gespeeld. Maar op het Internationale Franz Liszt Concours, dat deze week in Utrecht zijn eerste ronde beleeft, gebeurt dat wel. Deelnemers kunnen zich niet beperken tot de beroemde Mefistowals of een Hongaarse rapsodie, vertelt Rob Hilberink, directeur van het concours.

Toch trekt het concours, dat sinds 1986 om de drie jaar plaatsvindt, wel een bepaald soort pianisten, zegt hij. “Je moet Liszts technisch veeleisende composities wel aankunnen en in staat zijn boven de techniek uit te stijgen. Liszts werken gaan vaak over een idee of een verhaal. Dat vraagt dus ook om veel verbeeldingskracht.”

Deze editie van het concours concentreert zich naast Liszt ook op Franz Schubert. Want zonder Liszt zouden we de liederen en walsen van deze jong gestorven componist waarschijnlijk helemaal niet kennen. Liszt bewerkte de liederen voor piano en speelde ze op zijn recitals. Zo maakte het publiek voor het eerst kennis met bijvoorbeeld Der Erlkönig of Gretchen am Spinnrade. Aan de deelnemers van de eerste ronde daarom de taak om ook enkele Schubertbewerkingen te laten horen.

Onder de veertig deelnemers aan het concours zitten maar liefst vier Nederlanders. Hoe gaan zij het deze week doen? Wie van hen gaat door naar de finale die in september zal bestaan uit enkele concerten? Hilberink zegt alvast aangenaam verrast te zijn door hun hoge niveau.

De eerste ronde vindt van 6 tot en met 9 januari plaats in TivoliVredenburg. Helaas zonder publiek. Maar via www.liszt.nl zijn de deelnemers gratis per livestream te volgen.

Nikola Meeuwsen (19) studeert aan de Accademia Pianistica di Imola in Italië.

Beethoven of Liszt?

“Beethoven. Dat zou ook Liszts keuze zijn. Over veel van zijn werken voel ik de schaduw van Beethoven hangen.

“Maar ook Liszt vind ik een ongelooflijk goede componist. Zijn Sonate in b klein is een meesterwerk. Hoe langer ik daarmee bezig ben, hoe rijker het blijkt te zijn. Liszt was ook origineel en zijn tijd ver vooruit. Je kunt horen dat Debussy en Ravel sterk door hem beïnvloed zijn.”

Is Liszt met zijn technische uitdagingen bij uitstek een concourscomponist?

“Nee, zijn muziek is niet alléén virtuoos. Je moet wel een goede pianist zijn om ervoor te zorgen dat zijn werk niet klinkt als een technisch kunstje.”

Voel je je verwant met deze componist?

“We delen een voorkeur voor Bach, Beethoven en Schubert. Hij heeft veel betekend voor deze componisten door hun werk voor piano te bewerken en op concerten te spelen. Dat je een symfonie van Beethoven op de piano kon horen, dat was echt revolutionair!”

Hoe bereid je je voor?

“Net als voor een gewoon recital. Zo kan ik het eerlijkst spelen en dat lijkt me de bedoeling. Sinds augustus werk ik met mijn docent aan de stukken. Ik deed ook wat try-outs. Met mijn kansen op de finale houd ik me niet zo bezig. Ik heb nu al veel geleerd van meedoen. Door veel Liszt te spelen krijg je een goed idee van hoe je speciale klanken uit de piano kunt krijgen. Je leert hoe je je voorstelling om moet zetten in muziek.”

Je hebt in Italië les van Enrico Pace, een van de vorige winnaars van het concours. Helpt dat?

“Hij is na dat concours uitgegroeid tot een echte Liszt-kenner. Ik kan me geen betere leraar voorstellen. Gelukkig vond hij het een goed idee dat ik mee wilde doen.”

Alexandra Kaptein (22) studeert voor haar Master aan het Conservatorium van Amsterdam

Bach of Liszt?

“Elke componist opent een ander deel van je hart. In deze fase van mijn leven kies ik Liszt. Maar Liszt heeft veel Bachtranscripties geschreven, dus dan kies ik tegelijk toch Bach.”

Ben je een echte Liszt-liefhebber?

“Ik luister al mijn hele leven naar Liszt, maar ik denk dat mijn fascinatie is begonnen toen ik 14 of 15 was en in het Concertgebouw Daniil Trifonov de Paganini-etudes hoorde spelen. Dat raakte me zo dat ik dat absoluut wilde spelen. Als je aan dit concours mee wil doen, moet je echt gek op Liszt zijn. Dat ben ik.”

Wat spreekt je zo aan?

“Liszt inspireert me enorm, ook als mens en als filosoof. Hij is een van de weinige componisten die niet aan zichzelf dacht. Neem Schubert. Tijdens zijn leven was hij hooguit een beetje bekend in Wenen. Toen kwam Liszt. Hij maakte bewerkingen van Schuberts vergeten liederen. Je had toen nog geen Spotify of YouTube. Hoe was het met de muziek van Schubert afgelopen als Liszt er niet was geweest?

“Dat Liszt een groot hart had, hoor je in zijn muziek. Hoe moet ik dat nou uitleggen? Die muziek is zo eerlijk en open. Hij verstopt zich niet, is niet bang zijn emoties bloot te leggen. Die werken zijn niets anders dan ontroerende weergaven van zijn emoties. Over zijn overleden zoontje, zijn jong gestorven dochter, ongeluk in de liefde. Hij was natuurlijk een ster, leefde een jetset leven. Maar het liefst wilde hij componist zijn en diepe muziek schrijven. Hij zei: ‘Muziek is het hart van het leven’. Zo ervaar ik dat ook als ik zijn werk speel.”

En die enorme virtuositeit dan? Zit dat niet in de weg?

“Die virtuositeit stond in dienst van zijn inspiratie, van het verhaal dat hij wilde vertellen. Zelfs zijn concertetudes zijn eigenlijk mini-opera’s. Er zit ook filosofie in zijn werk. Juist de breedte van zijn oeuvre is interessant. Je raakt op hem niet snel uitgekeken.”

Hoe schat je je kansen in?

“Ik heb echt geen idee. Dit is een van de meest gerenommeerde concoursen ter wereld. De pianisten die meedoen hebben een heel, heel hoog niveau. Ik ga doen wat ik kan en ga er gewoon van genieten.”

Yang Yang Cai (23) studeert aan de Accademia Pianistica di Imola in Italië. Vorige maand verscheen haar debuut-cd bij AvroTros Klassiek. Daarop geen Liszt, wel de indrukwekkende Derde Pianosonate van Chopin.

Yang Yang Cai Beeld Frank Ruiter
Yang Yang CaiBeeld Frank Ruiter

Chopin of Liszt?

“Chopin. De twee waren trouwens goed bevriend. Ik heb meer Chopin dan Liszt gespeeld en kan met Chopin echt een verhaal vertellen.”

Dan kun je bij dit concours je kennis van Liszt vergroten.

“Precies. Bij de voorbereidingen ontdekte ik hoe beeldend en verhalend zijn muziek is. Er zit nog meer in dan ik me vooraf had gerealiseerd. Liszt was een virtuoos pianist en kende alle mogelijkheden van het instrument. Dat is fascinerend om te zien. Ik probeer nu ook zelf te componeren en heb daarvoor veel geleerd van het spelen van Liszt.

“Op dit concours komt Schubert daarbij. Zijn emotionele wereld is zo rijk. De kunst is om de essentie te vinden en die op het podium door je heen te laten stromen, zodat je het kunt overbrengen op het publiek. Dat is een hele zoektocht.”

Wat is voor jou de aantrekkingskracht van de muziek van Liszt?

“Sinds ik zijn bewerking van Bachs Weinen, Klagen, Sorgen, Zagen ken, raakt Liszts muziek mij enorm. Ik bedacht me dat hij ongelooflijk veel verdriet moet hebben gekend. Er zit emotioneel zoveel in. Dat is een heel andere kant van de Liszt dan we meestal te zien krijgen. ”

Past deze muziek bij jou? Is dit concours een logische keuze?

“Nou, het is misschien wel eens goed als ik de boel een beetje groots ga aanpakken. Dat moet je wel doen bij Liszt en dat is een uitdaging voor me. Deze muziek vergt een ongelooflijke virtuositeit, al die octaven en snelle loopjes. Als je dat veel speelt, ga je makkelijker spelen. Je leert sneller instuderen, sneller handelen. Meedoen is sowieso al een verrijking gebleken.”

Je won drie jaar terug the Young Pianist Competition. Wat heeft dat jou gebracht?

“Heel veel. Meedoen aan een concours zorgt ervoor dat je veel kansen krijgt. Je zet hoog in, maar krijgt ook veel terug. Net als bij muziek maken. Dat is ook een kwestie van veel geven – het is echt topsport – maar ik word heel blij als ik tijdens een concert mensen gelukkig kan maken met muziek.”

Florian Verweij (24) studeert voor zijn Master aan het Conservatorium van Amsterdam.

Rachmaninov of Liszt?

“Ik heb steeds een andere favoriete componist. Op mijn bachelor eindexamen speelde ik de Tweede Sonate van Rachmaninov in de originele versie. Toen was hij mijn favoriet. Maar Liszt komt steeds terug in mijn leven.

“Het begon op mijn elfde, toen ik Un Sospiro ging studeren. Ik zat op voetbal en judo en zocht het sportieve op, ook op de piano. Dat biedt Liszt.

“Inmiddels ken ik de veelzijdigheid van Liszt, zijn eigen composities en zijn arrangementen en transcripties van andermans werk. Door Liszt kun je mooie orkestwerken op de piano spelen. Dat is een favoriet genre van me. Vroeger was er in elk dorp wel een piano te vinden. Door werken van anderen als piano-arrangement te verspreiden maakte Liszt veel muziek bekend bij een groot publiek. Het is nu niet meer voor te stellen, maar zo ging dat.”

Ga je beter pianospelen door Liszts werk te studeren?

“Ja, omdat Liszt je steeds voor nieuwe uitdagingen stelt. Bij virtuoze passages leer je technische handigheidjes; je leert onder andere veel over spanning en ontspanning van de arm en over het gebruik van het gewicht van je arm. Bij deze concourseditie moet je liedbewerkingen van Schubert spelen. Dan is de kunst zowel de zangstem als de pianobegeleiding te laten horen. En hoe maak je de melodie zo zangerig mogelijk?”

En wat vind je van de mens Liszt?

“Hij intrigeert me. Hij heeft veel componisten geholpen met zijn transcripties, maar hielp ook met geld. Wagner bijvoorbeeld. Het moet een open, vrijgevige man zijn geweest die zijn status en middelen inzette voor een hoger doel. Ik geloof dat je dat terug kunt vinden in zijn werk. Hij was met zijn eigen werk heel makkelijk. Als een passage te lastig was voor een leerling, herschreef hij het. Hij maakte zichzelf niet zo belangrijk.”

Wat verwacht je van het concours?

“Ik zie het als een etappe in de reis van mijn ontwikkeling als musicus. Ik werk toe naar de momenten op het podium en hopelijk word ik zo een steeds natuurlijker musicus. Winnen is niet de belangrijkste drijfveer.”

Lees ook:

De liefde voor Bach is tanende en dat ligt niet aan zijn muziek

Bach voor iedereen, dat is de opdracht die de honderdjarige Nederlandse Bachvereniging zichzelf heeft gegeven. Hoe zorg je ervoor dat de muziek van Bach nog een eeuw mee kan?

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2023 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden