TaalTon den Boon

De uitdrukking ‘politieke tinnegieter’ stamt uit het theater van de lach

Afgelopen zaterdag had Trouw-columnist Hans Goslinga het over ‘de politieke tinnegieters’ van Forum. Een lezer mailt niet goed te weten hij zich daarbij moet voorstellen.

Politieke tinnegieter is inderdaad geen alledaagse uitdrukking (meer). De afgelopen jaren figureerde ze slechts enkele keren in de krant. Zo was in 2017 sprake van ‘politieke ­tinnegieters als Baudet’ en in 2016 van ‘een politieke tinnegieter als Trump’. De uitdrukking staat wel al sinds 1864 in Van Dale, sinds 1950 met de definitie ‘beunhaas in de politiek’. Tot 1924 noemde het woordenboek echter nog een ander betekenisaspect, dat de uitdrukking getuige het moderne gebruik ervan eigenlijk nog steeds wel kan hebben: iemand ‘die valsch redeneert over politieke zaken’.

In haar huidige vorm dateert de uitdrukking uit de tweede helft van de 19de eeuw, maar ze gaat terug op een komedie uit het begin van de 18de eeuw. In 1722 schreef de Noors-Deense schrijver Ludvig Holberg (1684-1754) onder het pseudoniem Hans Mikkelsen de klucht ‘Den politiske Kandestøber’. Daarin wordt een politiek geïnteresseerde ‘kannengieter’ oftewel tinnegieter uit Hamburg met bestuurlijke ambities opgevoerd. De man – zijn ongeschoolde beroep benadrukt zijn dilettantisme – denkt alles beter te weten dan de stadsbestuurders. Daarom besluiten een paar jongeren om hem een lesje te leren: ze maken hem zogenaamd burgemeester. In die rol wordt hij al snel met zoveel moeilijkheden geconfronteerd dat hij er wanhopig van wordt. Het stuk eindigt ermee dat de tinnegieter inziet dat politiek bedrijven niets voor amateurs is. Hij is dan ook blij te kunnen terugkeren naar zijn oude, eenvoudige vakgebied.

Het stuk werd weliswaar al in de 18de eeuw vertaald in het Nederlands, maar verscheen pas in 1853 ­onder de titel waarop onze huidige uitdrukking teruggaat: ‘De politieke tinnegieter’.

In de rubriek Taal worden grammaticale geschillen, etymologische enigma’s en andere taaltwijfels voor u opgehelderd door Peter-Arno Coppen en Ton den Boon. Ook een taalvraag? Mail naar p.a.coppen@let.ru.nl of tdb@taalbank.nl.

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden