TaalTon den Boon

De uitdrukking ‘mijl op zeven’ gaat niet terug op een pad tussen twee Limburgse dorpjes

Naar aanleiding van de taalrubriek van vorige week zaterdag, over plaatsnamen in uitdrukkingen, wilde een lezer weten hoe het zit met de uitdrukking mijl op zeven: ‘Daarvan wordt namelijk beweerd dat ze haar bestaan dankt aan de Limburgse plaatsjes Meijel en Sevenum’. Tussen beide dorpen moet vroeger een pad zijn geweest dat niet rechttoe, rechtaan liep, maar integendeel meanderde door bossen en velden. Daardoor hadden mensen die van de ene naar de andere plaats liepen, het gevoel dat ze een enorme omweg maakten. Van Meijel op Sevenum zou een vaste verbinding in het lokale taaleigen zijn geworden, waarna de uitdrukking ook buiten Limburg bekend werd. Ze zou vervolgens zijn verbasterd tot ‘van mijl op zeven’, ‘weg op zeven’ of ‘een mijl op zeven’. Vooral die laatste variant wordt nog steeds kritisch gebruikt om duidelijk te maken dat een handeling erg omslachtig is.

Het is een fascinerende verklaring, die in 1884 zelfs werd vermeld in een taalkundig tijdschrift (Van Noord en Zuid). De bekendste speekwoordenverklaarder in ons taalgebied, F.A. Stoett, heeft deze uitleg echter al ruim een eeuw geleden weerlegd. Het leek hem niet alleen zeer onwaarschijnlijk dat een weggetje ‘tusschen twee onaanzienlijke dorpen in Limburg’ tot een uitdrukking had geleid die al in de 17de eeuw in Holland werd gebruikt, maar hij gaf meteen ook een betere verklaring. Hij zag namelijk parallellen met de Duitse uitdrukking ‘auf eine Meile sieben viertel gehen’ en regionale uitdrukkingen als den weg op vijf vierels (‘vierden’) nemen. Op grond daarvan concludeerde hij dat mijl op zeven verwijst naar de verdeling van een mijl in vier gelijke delen (kwartmijlen). Wie een mijl op zeven aflegde, liep dus niet vier, maar zeven kwartmijlen. Die overbodige kwartmijlen lagen ten grondslag aan het gevoel een omweg te maken.

In de rubriek Taal worden grammaticale geschillen, etymologische enigma’s en andere taaltwijfels voor u opgehelderd door Peter-Arno Coppen en Ton den Boon. Ook een taalvraag? Mail naar p.a.coppen@let.ru.nl of tdb@taalbank.nl.

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden