De twee verloren Van Goghs sprankelen weer bijna nét zo als toen de meester ze voltooide

Het uitgaan van de Hervormde Kerk te Nuenen, een van de teruggevonden Van Goghs. Beeld ANP

Na meer dan twee jaar onderzoek en een minutieuze restauratie zijn twee schilderijen van Vincent van Gogh weer te zien in Amsterdam. Ze waren in 2002 gestolen uit het Van Gogh Museum en doken in 2016 op in Italië.

Wat was restaurator Kathrin Pilz in 2016 blij de twee Van Goghs in Napels te zien. Ze lagen bij een open raam in een gewone doek gewikkeld, maar ze waren tenminste terecht. De politie had de in 2002 gestolen schilderijen ontdekt in een woning van een lid van de camorra. De kunstwerken waren nauwelijks beschadigd: de lijsten waren wel weg, maar alleen het zeegezicht had een beschadiging linksonder. Toch kostte het zo’n twee jaar om de schilderijen weer op orde te krijgen, zo vertellen de restauratoren in het Amsterdamse Van Gogh Museum.

Restaurator Saskia van Oudheusden werkte aan het ‘Zeegezicht bij Scheveningen’ uit 1882, het enige werk in de museumcollectie uit Van Goghs Haagse tijd. Het toont een donkergrijze Noordzee met schuimkoppen, laaghangende wolken en een garnalenvissersboot.

De grote uitdaging was het invullen van de hoek van zeven bij twee centimeter die van de linkeronderhoek was verdwenen. In een Amerikaans laboratorium werd met een computerreconstructie een mal gemaakt. Met software die zo dichtbij mogelijk bij Van Goghs penseelstreken komt – want een handmatige reconstructie verraadt volgens Van Oudheusden altijd de hand van de restaurator – zodat het publiek ongestoord de rest van het schilderij kan bekijken.

‘Zeegezicht bij Scheveningen’. Beeld ANP

Cadeau voor zijn moeder

‘Het uitgaan van de Hervormde Kerk te Nuenen’ is het andere teruggevonden schilderij. Van Gogh werkte twee keer aan dit cadeau voor zijn moeder. Eerst in het voorjaar van 1884, met de kerk in de winter, één enkele boer als voorbijganger. Anderhalf jaar later was Van Goghs vader, dominee van de Nuenense kerk, overleden. Van Gogh schilderde herfstbladeren aan de kale takken, hij liet meer mensen de kerk ingaan, mogelijk de rouwstoet, en ook het licht veranderde. Hij had in die tijd ook beter, kleurrijker leren schilderen.

Restaurator Kathrin Pilz onderzocht, samen met wetenschappers uit Polen en Italië, de latere vernislagen op het schilderij. Pilz: “Er waren vreemde eilandjes van eiwit te zien tussen de vernislagen. Eiwit was een gebruikelijk hulpmiddel dat Van Gogh niet op de goede manier heeft toegepast, waardoor de verf eronder is gebarsten.”

De vergeelde kunststof vernislagen die er in de jaren zestig overheen kwamen, heeft Pilz er vanwege die fragiele onderlaag voorzichtig moeten afhalen, turend door de stereomicroscoop. De voor- en na-foto’s zijn indrukwekkend. En dat mag ook wel. Pilz: “Ik heb bijgehouden wat ik heb gedaan: in totaal ben ik er zo’n 330 uur mee bezig geweest.”

Toch zijn de restauratoren nog niet uitgekeken op de werken. Trots zijn ze, dat de middelen, contacten en tijd er zijn om zo nauwkeurig te kunnen werken. En dat de Van Goghs, na al die maanden werk, weer bijna net zo sprankelen als toen de kunstenaar ze had voltooid. 

Hieronder kun je Vincent volgen in zijn omzwervingen en zien welke schilderijen hij waar maakte.
Klik hier om het te bekijken op volledig scherm.

Lees ook:

Regisseur Julian Schnabel: Vincent van Gogh is géén gewone gozer

De filmende schilder Julian Schnabel maakte de ultieme Van Gogh film. At Eternity‘s Gate gaat nu eens niet over het gekke genie dat zijn oor afsnijdt, maar over kunst. Schnabel leerde hoofdrolspeler Willem Dafoe zelfs de kwast hanteren.

De Zonnebloemen van Van Gogh mogen nooit meer op reis

Rust, reinheid en regelmaat is het recept voor de ‘Zonnebloemen’ van Vincent van Gogh. Het beroemde schilderij mag nooit meer reizen. Het is te kwetsbaar en herstel is niet meer mogelijk.

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2019 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden