Zang en dans

‘De tranen van Sint Petrus’ is helemaal van nu: het toont de eenzame beleving van verdriet én is coronaproof

Zeven zangers staan in zeven glazen kokers, Marijn Rademaker danst eromheen, als een verdoolde ziel.Beeld Onno van Ameijde

‘De tranen van Sint Petrus’ van het Nederlands Kamerkoor vermengt meerdere kunstvormen en dat levert pure beeldpoëzie op.

Acht doorzichtige zuilen staan in een halve cirkel op het podium. In zeven ervan staan zangers van het Nederlands Kamerkoor. Om hen heen cirkelt sterdanser Marijn Rademaker als een verdoolde ziel, onmachtig om zijn verdriet met iemand te delen. 

Het is een mooie verbeelding van de intense, eenzame beleving van verdriet, maar tegelijk toont de bijzondere setting ook de onmogelijkheid tot echt samenzijn in coronatijd. Serene zang en gestileerde dans, die in de ogen en oren van de toeschouwer prachtig samensmelten, terwijl ze toch zo zichtbaar van elkaar gescheiden zijn.

Dat wordt schrijnend duidelijk als een zangeres, gevangen in haar koker de liefdevolle pietà-houding van Maria aanneemt en Rademaker zich buiten die koker als een Christus op afstand quasi in haar armen vlijt. Pure beeldpoëzie.

Hoogtepunt en afsluiting

Het stuk dat hier gezongen wordt is de madrigalencyclus ‘Le lagrime di San Pietro’ (De tranen van Sint Petrus) van Orlando di Lasso. De meester van de Renaissance sloot er in 1594 zijn compositorische carrière mee af. Drie keer zeven madrigalen voor zeven stemmen, die verhalen over het diepe verdriet van Petrus na zijn verloochening van Christus. Het stuk geldt als hoogtepunt én afsluiting van de polyfone stijl van die tijd.

Tido Visser, directeur van het Kamerkoor, bedacht het concept van de voorstelling en regiseerde die samen met choreograaf Nanine Linning. Hij vertelt dat die zuilen er eerst waren, omdat men al aan het ­nadenken was over een opstelling die coronaproof was. “En toen kwam onze chef-dirigent Peter Dijkstra met de compositie van Lasso aanzetten. De twee dingen vielen ­geheel toevallig samen. Om wat structuur en contrast aan te brengen in de vijftig ­minuten Lasso-muziek heb ik drie van ­Ligeti’s ‘Nonsense Madrigals’ toegevoegd. Na het 7de madrigaal van Lasso, na het 14de en vóór het 21ste. Die Ligeti-intermezzi, een narratief contrapunt, slaan direct op het verhaal van Petrus en Christus en passen goed bij het cynisme van onze tijd, een ­cynisme dat alles plat walst.

 ‘Le lagrime di San Pietro’ in TivoliVredenburg (zaterdag 19.00 en 21.00 uur; zondag 13.00 en 15.00 uur). Woensdag 4 november in Zwolle (18.30 en 21.00 uur). Vrijdag 30 oktober een extra voorstelling (20.15) in Almere met danser Luca Cappai. De videoregistratie zal vanaf half december op de site van het kamerkoor te zien zijn. Info: nederlandskamerkoor.nl

“Met belichting van de zuilen, met ­geluidseffecten en met kostuums die qua kleur allemaal afgeleid zijn van Da Vinci’s fresco ‘Het laatste avondmaal’ proberen we een dramaturgisch kloppend geheel te laten zien. De lege zuil in het midden, dat is Gods zuil. Helemaal aan het eind, als Petrus bevrijd is van alle last, gaat Marijn Rademaker die lege zuil in en ligt hij daar met zijn rug en benen omhoog. Een verwijzing naar de omgekeerde kruisiging van Petrus.”

Lange, emotionele lijnen

Nanine Linning choreografeerde de dans voor Rademaker, met wie ze al heel lang een keer wilde werken, wat ze nu dus voor het eerst doet. Na haar choreografie voor Monteverdi’s ‘Orfeo’ bij de Reisopera, is het Linnings tweede stuk in korte tijd uit die bijzondere overgangsperiode in de muziekgeschiedenis.

“Echt een ontdekking voor mij, deze muziek”, zegt Linning. “De eerste keer dat ik Lasso’s ‘Lagrime’ beluisterde, was intens. De muziek kwam heel gecondenseerd op mij over. Ik vond het meteen mooi, maar moest wel een ingang vinden. Mijn fantasie gaat meteen aan het werk en ik probeer een danstaal te verzinnen die én verhalend én abstract is. Zang en dans moeten in balans zijn, het mag absoluut geen mime worden.

“Ik heb eerst zes van Lasso’s madrigalen zelf gedanst, de muziek in mijn eigen lijf omgezet. Daar kwam een hele simpele danstaal uit, lange, emotionele lijnen. Het hoofd heeft bij de bewegingen een andere timing dan de rest van het lijf. Alsof er een knak in Petrus’ lijf zit. Je moet zoeken naar waar de catharsis in elk madrigaal zit en ook waar die in het stuk als geheel zit. Waar gaat het scheuren, waar komt de kramp en wordt het een lijdensweg? Ik moet dus steeds heel goed weten wat er gezongen wordt. Marijn kent de tekst ook woord voor woord en samen halen we er de essentie uit. De vertaalde teksten zullen voor de bezoekers op monitoren te volgen zijn.

Theatrale catharsis

“De zeven zangers maken met hun teksten de wond in Petrus’ lijf steeds maar dieper en dieper. Petrus wil als een slak uit zijn lichaam, uit zijn huid kruipen en doet dat in madrigaal 7. Dan zijn alle kokers verlicht en kijken alle zangers Petrus indringend aan. Ze dwingen hem als het ware. Die theatrale catharsis was nodig, anders blijft de danstaal te abstract.”

Visser vertelt met smaak hoe de eerste ontmoeting tussen Linning en Rademaker verliep. De koningin van de moderne dans en de koning van de klassieke dans. Rademaker had direct een klik met de danstaal van Nanine Linning en geeft de transformatie van Petrus prachtig vorm. “Hij is ideaal voor de rol, hij is 39 en heeft dus levenservaring.”

“Nanine laat de koorleden ook bewegen. Dat is spannend, maar we hebben het eerder gedaan. Het is een kant die we met het koor vaker op willen. Niet dat het vermengen van kunstvormen een doel op zich moet zijn, maar wel een middel. Koorzang heeft verschillende kwaliteiten, vooral die van verbinding en kwetsbaarheid. Die zaken hebben we nodig, nu meer dan ooit.”

Lees ook:

Een weldaad in het muisstille Muziekgebouw

Zingen. De Duitse componist Telemann verwoordde het belang ervan ooit zo: ‘Singen ist das Fundament zur Music in allen Dingen’. En het mag weer, na alle onheil dat koren wereldwijd trof.

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2021 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden