De Top 2000 is al 20 jaar hetzelfde (en dat is helemaal niet erg)

Beeld Studio Vonq

Over tradities gesproken: het gaat weer los met de Top 2000 op NPO Radio 2, vanaf dinsdag, eerste kerstdag, voor de twintigste keer. Weer Boudewijn de Groot (‘Avond’, 1996), weer de Eagles (‘Hotel California’, 1977). En voor de zestiende keer eindigt de jaarlijkse muziekmarathon op oudejaarsdag met ‘Bohemian Rhapsody’ van Queen, uit 1975. 

Is de muzikale ontwikkeling van de Nederlander opgehouden aan het einde van 1999, toen de Top 2000 voor het eerst werd uitgezonden? Wordt er sindsdien geen fatsoenlijke popmuziek meer gemaakt, verandert de lijst gaandeweg toch wel een beetje, of willen we in de donkere dagen rond Kerst gewoon vertrouwde chocolademelkmuziek? Drie experts over het jubilerende muziekfenomeen.

Joris Belgers
Muziekrecensent Trouw

“Hoe zeg je dat aardig”, dubt Joris Belgers wanneer hem wordt gevraagd wat de Top-2000-muziek karakteriseert. “Het is vriendelijke muziek, het zijn geen nummers die tegen de haren instrijken.” Hij vindt het niet vreemd dat er weinig hedendaagse muziek in de Top 2000 staat. “Eigenlijk is de Top 2000 een lange lijst evergreens. En het kost tijd om uit te groeien tot evergreen.”

Daarnaast blijven alleen de nummers over waar voldoende mensen op hebben gestemd. Dat zorgt ervoor dat er vooral veel ‘allemansnummers’ instaan. “Alle scherpe randjes worden er afgevijld.” Maar, zegt Belgers, natuurlijk waren Pearl Jam, Metallica en AC/DC in hun tijd ook controversieel. “Inmiddels zijn hun nummers klassiekers. Het zou me niet verbazen als bijvoorbeeld ‘Energie’ van Ronnie Flex (2017) over tien jaar in de Top 2000 terechtkomt.”

Bovendien denken veel mensen bij de Top 2000 bij voorbaat al aan dezelfde bekende nummers, aldus Belgers. “Het is een self fulfilling prophecy. Mensen associëren bepaalde muziek met de Top 2000 en stemmen daar dan op.” Dat zou ook verklaren waarom ook jongeren zoveel op oude nummers stemmen. “Het komt niet bij hen op om bijvoorbeeld op hiphop te stemmen, ook al is het nu de dominante stroming onder jongeren. Als ze zo’n lijstje invullen, vragen ze zich eerder af: wat is een Top 2000-achtig nummer?”

Is het erg dat er weinig moderne muziek in de Top 2000 te vinden is? “Nee”, zegt Belgers. “Mensen stemmen niet op de beste muziek, maar op nummers die voor hen iets hebben betekend.”

Leo Blokhuis
Radiopresentator en medepresentator van tv-programma ‘Top 2000 a gogo’

Leo Blokhuis denkt dat er juist wel een verandering te zien is ten opzichte van vorige jaren. “Ik schat dat nog ongeveer een kwart hetzelfde is als twintig jaar geleden.” Maar, zegt hij, “in de top 10 is weinig veranderd.” Ook al staat er nog steeds veel muziek uit de jaren zeventig en tachtig in de bovenste regionen van de lijst, “sommige artiesten uit die tijd, zoals The Trammps, zijn echt wel verdwenen. De klassiekers blijven erin staan, die spreken nog steeds tot de verbeelding.”

Dat komt volgens hem juist omdat ook jongeren stemmen op oudere muziek. “Voor jongeren is alle muziek bereikbaar. Wij kochten vroeger lp’s en wisselden die met elkaar uit. Jonge mensen draaien nu net zo makkelijk Ella Fitzgerald als Armin van Buuren.” Op ‘Bohemian Rhapsody’ (1975) stemmen bijvoorbeeld vooral mensen tussen de 15 en 25 jaar en tussen de 50 en 55 jaar, zegt hij. “Het lijkt alsof de muzieksmaak wordt overgedragen van ouder op kind. Het conflictueuze is er niet zo meer, kinderen blijven ook langer bij hun ouders hangen.” En dat zie je terug in de muziek.

“Maar het is niet zo dat ik denk dat jongeren de hele dag naar ‘Bohemian Rhapsody’ zitten te luisteren”, vult Blokhuis aan. “Het heeft ook te maken met de tijd van het jaar, dit soort muziek past goed bij gezellig in het donker thuis zitten met warme chocolademelk.”

Welk nummer zou hij zelf graag wat hoger zien? “‘Paranoid Android’ (1997, red.) van Radiohead bijvoorbeeld.” Nu staat het nummer op 301, 77 plaatsen lager dan vorig jaar. “Het heeft de klasse en grandeur van ‘Bohemian Rhapsody’, maar misschien is de gitaarsolo net iets te dwars en ontspoort hij net iets te veel om toegankelijk te zijn. Maar het is een meesterlijk nummer.”

Wouter Capitain
Docent populaire muziek aan de Universiteit Utrecht

Docent Wouter Capitain denkt net als recensent Belgers dat mensen vooral op muziek stemmen waarvan ze vinden dat die bij de Top 2000 past. “Het duurt wel een paar generaties voordat nummers de status van een klassieker krijgen.” Zo kwamen Pearl Jam en Metallica in 1999 nog niet voor in de lijst, zegt Capitain. Nu hebben ze gezamenlijk zeventien nummers in de lijst staan. “De fans van die bands zijn nu op de leeftijd dat ze stemmen, en ook op meerdere nummers. De gemiddelde leeftijd van de nummers is wel hoog, maar die schuift mee.”

Volgens hem heeft de relatief hoge leeftijd van de nummers ook met de demografie van de stemmers te maken. “De doelgroep van Radio 2 bestaat vooral uit mensen tussen de 40 en 60. Die stemmen op muziek uit hun jeugd.” Dat zorgt er ook voor dat de lijst eenzijdig wordt. Capitain zou zelf bijvoorbeeld meer soul en funk in de lijst willen zien. “Ik verwachtte dat er veel nummers van James Brown of Aretha Franklin in de Top 2000 zouden staan”, zegt hij. Van Aretha Franklin staan er dit jaar vijf nummers in de lijst, van James Brown slechts twee.

Dat er veel oude nummers in de Top 2000 staan kan niet alleen worden verklaard door de hoge leeftijd van de stemmers. Jongeren stemmen namelijk ook op oude nummers. ‘Africa’ van Toto (1982) is bijvoorbeeld vooral door jonge luisteraars (16-20 jaar) omhooggestemd. “Dat gaat vooral op voor specifieke nummers”, denkt Capitain. “Jongeren zijn waarschijnlijk geen diehard fans van Toto.”

Welke nummers zijn over tien jaar niet meer weg te denken uit de Top 2000? “Voorspellingen doen is moeilijk, maar het zou me niet verbazen als bijvoorbeeld ‘Formation’ van Beyoncé (2016, red.) over een paar jaar een klassieke status heeft.” Dat komt ook door culturele associaties, zegt Capitain. “Het is een feministisch, black power-achtig nummer.” 

Lees ook:

Wat is nostalgie en wat moeten we ermee?

Ook mijn oor zal deze kerst aan de radio gekluisterd zijn bij de Top 2000. Bij mensen van mijn generatie roepen ‘Bohemian Rapsody’, ‘Hotel California’, en ‘Paradise by the Dashboardlight’ een breed palet aan herinneringen aan vroegere tijden op

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2019 de Persgroep Nederland B.V. - alle rechten voorbehouden