'De toekomst van literair Nederland zal vrouwelijk zijn'

Wim Pijbes, juryvoorzitter van de Libris Literatuur Prijs, maakte maandag de shortlist bekend. Beeld anp

Het verhaal van een aftakelende ouder, de ontregeling van een jonge vrouw en een slapstick over twee theatermakers in Italië: aan diversiteit heeft de shortlist van de Libris Literatuur Prijs geen gebrek. Juryvoorzitter Wim Pijbes maakte maandag de zes genomineerden bekend tijdens een bijeenkomst in het Rijksmuseum. Welke boeken mag u niet missen? Trouw selecteerde een aantal fragmenten uit eerder verschenen recensies.

Voor schrijvers Adriaan van Dis, Esther Gerritsen, Kees 't Hart, Gustaaf Peek, Peter Terrin en Niña Weijers kan het nagelbijten beginnen: zij horen op 11 mei of ze de Libris Literatuur Prijs, waaraan een bedrag van 50.000 euro verbonden is, mee naar huis mogen nemen. Ook de niet-winnaars houden een aardig zakcentje van 2500 euro aan hun nominatie over. Op 11 mei wordt de prijs uitgereikt tijdens het traditionele galadiner in het Amstel Hotel.

Omgekeerde rollen
Volgens het juryrapport maakt het boekenvak zware tijden door, maar zijn er ook positieve ontwikkelingen. Zo kreeg de jury dit jaar een recordaantal inzendingen en daalt het aantal boekwinkels niet langer. Opvallend: de literaire toekomst van Nederland zal volgens de jury 'vrouwelijk' zijn gezien het grote aantal jonge, vrouwelijke debutanten. "Terwijl jonge vrouwen ooit het favoriete onderwerp vormden van ouder wordende kunstenaars, lijkt de blijmoedige conclusie gerechtvaardigd dat de rollen vandaag de dag omgekeerd zijn."

Toch bevat de shortlist, naast een veelbelovende vrouwelijke debutante, ook een aantal 'oudgedienden' als Adriaan van Dis en Esther Gerritsen. Trouw selecteerde een aantal fragmenten uit de recensies van genomineerde boeken, die eerder verschenen in Letter & Geest.

Adriaan Van Dis - Ik kom terug
"Een meeslepend boek dat het cliché van de aftakelende ouder nieuw leven inblaast"

Van Dis weet zelfs een uitgekauwd thema als de aftakelende ouder nieuw leven in te blazen. 'Ik kom terug' gaat voluit over zijn eigen moeder. Van Dis geeft toe dat hij wat zaken naar zijn hand heeft gezet, maar dit is toch in hoofdzaak een portret van de vrouw die het haar zoon niet makkelijk maakte om van haar te houden. Ze gaan het gevecht aan: de koele vrouw en de afstandelijke opgevoede zoon, op zoek naar elkaars emoties en sentimenten. En dat levert een misschien niet spectaculair maar wel treffend verhaal op over Indische mysteries, oorlogsleed (eerste echtgenoot onthoofd) en een toefje overspel.
(Rob Schouten)

Esther Gerritsen - Roxy
"Gerritsen zet Roxy's ontregeling knap neer, maar graaft ook dieper dan dit éne leven"

Crisis, gekte, transformatie en hallucinaties spelen een belangrijke rol bij Gerritsen. Ook Roxy, in haar gelijknamige roman, is zo'n vrouw. In de twintig, getrouwd met een veel oudere man, moeder van een dochtertje: een bedaard bestaan. Maar wij treffen haar aan op een kruispunt in haar leven: als haar man is verongelukt, in het gezelschap van een minnares. Het roept allerlei 'kinderachtige' emoties in haar op, precies zoals vroeger, toen ze een hard, boos kind was. Gerritsen laat zien hoe onder beschaafde laagjes van decorum perverse en gefrustreerde impulsen schuilgaan. Je voelt in haar boeken steeds dat zelfs nette meisjes en mevrouwen in wezen driftige oermensen zijn. Dat is het knappe aan Gerritsens romans: in een min of meer sensationeel verhaal verpakt ze een dieper gravende, existentiële boodschap.
(Rob Schouten)

Kees 't Hart - Teatro Olimpico
"Een heerlijke slapstick-roman. Een hilarische, perfect geslaagde satire

'Teatro Olimpico' is een regelrechte slapstick, een in de Nederlandse literatuur ondervertegenwoordigd genre. 't Hart weet er uitstekend raad mee. Al op de eerste pagina's voel je dat er geen zegen rust op de onderneming van Kees en Hein, de twee theatermakers over wie het verhaal gaat. Niettemin laat 't Hart je alle stadia van frustraties, teleurstelling, mislukking en tegenslag meemaken. Dat is het wezen van slapstick: je weet dat de taart in het gezicht wordt gesmeten, en toch blijf je kijken. Met niets meer of minder dan leedvermaak zie je hoe de twee theaterklunzen met hun onwrikbare ideeën bij volle bewustzijn ('het ergste viel te vrezen') maar verteerd door ambitie op de complete mislukking afstevenen. Ik rolde zo nu en dan onder de tafel van het lachen.
(Rob Schouten)

Schrijfster Esther Gerritsen tijdens het Boekenbal. "In een min of meer sensationeel verhaal verpakt ze een dieper gravende, existentiële boodschap." Beeld anp

Gustaaf Peek - Godin, held
"Juist door Gustaaf Peeks melancholie wordt deze gedurfde seksroman op den duur toch wat saai"

In vijftig hoofdstukken - een speelse verwijzing naar 'Vijftig tinten grijs' neem ik aan - schetst Peek de intense seksuele verhouding tussen Marius en Tessa, twee verliefde mensen met een fysieke honger naar elkaar die een leven lang stand houdt. 'De nieuwe Turks Fruit' is deze liefdesroman al genoemd, maar Peek gaat in zijn literaire experiment veel verder dan Jan Wolkers. Peek zoomt in 'op het oog van de storm', zoals hij dat in een interview mooi noemde, op die momenten dat de zuigkracht van de passie al het andere onbelangrijk maakt. De intense seksuele ontmoetingen in hotelkamers, vakantiehuizen, in bos of riet, maar ook de seksuele fantasieën als de geliefde fysiek gemist wordt; uit het oog verloren, gehuwd met een ander, dood. 'Godin, held' is daarmee een roman met aardig veel seks geworden, veel graaien en steeds meer willen, in fantasie en daad, en daar moet je tegen kunnen als lezer.
(Jann Ruyters)

Peter Terrin - Monte Carlo
"Peter Terrin is een superieur stilist, maar weet de vertwijfeling van de monteur niet over te brengen"

Autoliefhebber Peter Terrin laat zijn nieuwe roman spelen rond de Formule 1-Grand Prix in het naburige Monaco. Dat racecircuit is inmiddels alweer in de periferie van de roem afgezakt, maar in de late jaren zestig begaven filmsterren als Brigitte Bardot en Liz Taylor zich nog tussen de autocoureurs. In die tijd speelt ook 'Monte Carlo' zich af, een roman over de onbeduidende mens die zich opgetild wil voelen door de ster, over de gelovige die snakt naar een aanraking van de godin.

Terrin won met zijn vorige, autobiografisch getinte roman 'Post Mortem' (2012) de AKO Literatuurprijs en schittert wederom in sensitieve zinnen waarin hij veel blootlegt: de hunkering naar erkenning van automonteur Preston, de prille wellust van zijn vrouw, de tevredenheid van Prestons garagemaatje Ronny, een jongen met down die bij veel inwoners van het dorp een moment van berusting brengt. Heel subtiel is de sfeertekening van de Grand Prix aan de vooravond van de jaren zeventig, maar mooi is ook de slotscène in Engeland, waarin een onbekende man observeert hoe zijn vrouw de haren van Ronny kamt, de jongen met down: "Hoe haar blik verzachtte, haar mond, en hij weer een glimp zou opvangen van de vrouw die hij zo lang bemind had.
(Jann Ruyters)

Niña Weijers - De consequenties
"Een zeldzaam volwassen debuut. Het lijkt wel alsof Weijers al een klein oeuvre achter de rug heeft"

Haar eerste roman 'De consequenties' verraadt zoveel stilistische bravoure en mensenkennis dat het lijkt alsof ze al een klein oeuvre achter de rug heeft. Opmerkelijk is ook de monkelende ironie waarmee ze afstand houdt tot haar personages en hun doen en laten. Die distantie werkt daarom zo weldadig, omdat het verhaal zich afspeelt in het hippe milieu van kunstenaars en kunstluizen, waaraan nieuwkomers zich maar al te vaak vergapen. Zo niet Niña Weijers. Die staat boven haar onderwerp.

De hoofdrol in 'De consequenties' is weggelegd voor de ruim dertigjarige Minnie. Ze is verwekt door een vader die nog voor haar geboorte uit haar leven verdween. Met haar moeder onderhoudt ze een niet al te hartelijke band. (...) Alle verwikkelingen, of liever gezegd 'consequenties', in Minnie's leven illustreren de gedachte dat alles wat haar overkomt zich voltrekt in een cirkelgang die eindigt bij het punt van vertrek. Dat stemt melancholiek, maar werkt in zekere zin ook opbeurend. De door Weijers gehanteerde stijlformule waarin ernst en spot, en overtuiging en scepsis soepel in elkaar overvloeien, sluit daar naadloos bij aan.
(Jaap Goedegebuure)

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2019 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden