TaalTon den Boon

De temperatuur kan wel degelijk toe- en afnemen

Temperaturen kunnen stijgen en dalen, maar kunnen ze ook toenemen? Die vraag stelden maar liefst drie lezers naar aanleiding van een kopje dat vorige week boven het weerbericht in Trouw stond: ‘Toenemende temperatuur’. Een van deze lezers illustreert zijn twijfels over deze formulering als volgt: als iemands verdriet of vertrouwen toeneemt, wordt dat groter, maar een temperatuur kan toch niet groter worden?

Nee, je zegt inderdaad niet dat de temperatuur groter wordt. Maar toenemen betekent niet alleen ‘groter worden’, maar ook ‘hoger, heviger, intenser worden’. In die betekenis wordt dit werkwoord onder meer gebruikt in – het voorbeeld komt uit Van Dale – ‘de koorts is toegenomen’. Het gaat daarbij om verschijnselen die gradueel kunnen veranderen. Dat geldt niet alleen voor koorts (en dus de lichaamstemperatuur), maar ook voor de luchttemperatuur. Qua betekenis is ‘de temperatuur neemt toe’ of ‘toenemende temperatuur’ dus ­prima, en dat geldt ook voor het tegenovergestelde: ‘de koorts is aan het afnemen’ en ‘de temperatuur neemt af’.

Is de woordcombinatie ongebruikelijk?

Wat is er dan aan de hand met ‘toenemende temperatuur’? Is deze woordcombinatie soms ongebruikelijk? Ook niet. Al in 1879 staat in de ‘Weerkundige waarnemingen’ in de krant Het Vaderland: “In Midden-Europa is het weder somber, in de westelijke helft, bij toenemende temperatuur, veelal nevelachtig of regenachtig”. Ook in hedendaagse weerberichten wordt toenemen nog geregeld gebruikt, en niet alleen in combinatie met temperatuur. Zo is er soms sprake van toenemende bewolking of een toenemende kans op regen, of vorst. Ook combinaties met afnemen (de buiigheid neemt af, een afnemende kans op regen) zijn niet ongewoon. Vermoedelijk volstrekt toevallig zijn zulke combinaties sinds 2015 echter niet vaak meer te vinden in Trouw. Wellicht zijn sommige lezers ze daardoor ontwend en verbazen ze zich er daarom over. 

In de rubriek Taal worden grammaticale geschillen, etymologische enigma’s en andere taaltwijfels voor u opgehelderd door Peter-Arno Coppen en Ton den Boon. Ook een taalvraag? Mail naar p.a.coppen@let.ru.nl of tdb@taalbank.nl.

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden