Review

De spierballen van Bruce Willis helpen niet tegen een klimaatsramp. Nederigheid wel, illustreert de film 'The Day After Tomorrow'.

Grimmige marsmannetjes, stampende prehistorische monsters, naderende meteorieten en vulkaanuitbarstingen. In de jaren negentig bedachten filmmakers heel wat rampzalige scenario's voor de mensheid en vonden films als 'Mars Attacks!', 'Godzilla', 'Armageddon' en 'Volcano' een groot en enthousiast publiek.

Hollywood haakte met z'n zomerblockbusters jaar na jaar in op het optimisme dat vooral in Amerika heerste. De economie bloeide, de dotcomgekte was onbegrensd, hoogmoed regeerde en ironie was in de filmwereld een toverwoord. In dat klimaat bleken filmmakers de meest absurde rampspoed te kunnen verzinnen die door een paar frisse types dan weer werd afgewend. Het is met een emmertje popcorn in de hand heerlijk kijken naar een dinosaurus die je stad platwalst, wanneer buiten de bioscoop de grootste bedreiging van de maatschappelijke orde wordt gevormd door een vlek in de jurk van een Witte Huis-stagiaire.

Op '11 september' veranderde dat. Ironie was in één klap passé en voor hoogmoed was al helemaal geen plaats meer. Wel voor waarden als pattriotisme, loyaliteit en plichtsbesef, getuige het succes van ernstige (oorlogs)films als 'Master and Commander' of de Christusvertelling 'The Passion of the Christ'.

Maar nu is er dan 'The Day After Tomorrow'. Regisseur Roland Emmerich had in 1996 een hit met de vrolijke doemfilm 'Independence Day', waarin de wereld bijna wordt vernietigd door buitenaards leven. Ditmaal komt hij doodleuk met een verhaal waarin door ingrijpende klimatologische veranderingen de mensheid wordt geteisterd door noodweer: hagelstenen zo groot als sinaasstaandeappels, Los Angeles weggevaagd door wervelstormen en NoordAmerika grotendeels bedolven onder ijs en sneeuw. De nieuwe ijstijd is begonnen.

Een rampenfilm, nu al weer? Hebben de filmmakers de afgelopen jaren onder een grote steen gezeten, zijn ze ronduit naïef? Of 'kan het wel weer', een actiefilm waarin miljoenen mensen tegelijk het leven laten? Dat zal moeten blijken nu 'The Day After Tomorrow' deze week wereldwijd in première is gegaan.

'The Day After Tomorrow' is anders van toon dan z'n voorgangers van het afgelopen decennium. Die films appelleerden aan menselijke hubris: geen bedreiging zo groot dat 'wij' het niet aankunnen. Monsters schiet je gewoon omver en lavastromen kun je in banen leiden. Zelfs een meteoriet kun je vernietigen, als je er maar de juiste man (Bruce Willis natuurlijk) op afstuurt. Maar bij het weer werkt dat niet. Een sneeuwstorm bestrijd je niet met spierballen of het leger. 'The Day After Tomorrow' onderstreept niet de macht maar juist de nietigheid van de mens, overgeleverd aan wat we dikwijls fatalistisch 'de weergoden' noemen. Het weer moeten we altijd maar afwachten. Precies wat er in de film gebeurt: geen actie, maar schuilen! Net zolang binnen en warm blijven tot de storm gaat liggen. Dat is wat anders dan de van testosteron barstende blockbusters van de jaren negentig, waarin gewone mensen zich als helden ontpoppen. 'The Day After Tomorrow' geeft je eerder een gevoel van machteloosheid dan van overmoed.

Afwijkend van de meeste rampenfilms legt 'The Day After Tomorrow' een causaal verband tussen wereldwijde ellende en menselijk handelen. Het kwaad overkomt ons niet, we hebben er mohetgelijk zelf aan bijgedragen: de verwarming van de planeet en daarmee de verstoring van natuurlijk evenwicht, komt door ons. Zo nietig zijn we dus blijkbaar ook weer niet. In 'Independence Day' stapte de Amerikaanse president hoogstpersoonlijk in een straaljager om dat buitenaardse varkentje te wassen, ditmaal geeft het staatshoofd op televisie schaapachtig toe dat we de onuitputtelijkheid van de energiebronnen op aarde mogelijk hebben overschat. Die ecologische boodschap mag in de film wat waterig en summier blijven, het feit dát die er is, mag je binnen het genre van de rampenfilm gerust een mijlpaal noemen. 'The Day After Tomorrow' propageert een soort nieuwe nederigheid. Een jaar of zes geleden ondenkbaar. In het post 9/11­tijdperk ligt het voor de hand. Nu nog zien of daarmee de rampenfilm echt weer terug is.

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden