Boekrecensie

De Spaanse Burgeroorlog van Lorca, Neruda en Rotterdamse Fanny

Rebekka Bremmer Beeld Lionne Hietberg

Rebekka W.R. Bremmer voert in haar derde roman ‘De maan danst op het erf van de doden’ twee beroemde dichters op die de Spaanse Burgeroorlog (1936-1939) meemaakten , Pablo Neruda en Federico García Lorca, alsmede de enige Nederlandse vrouw die in Spanje meevocht, Fanny Schoonheyt uit Rotterdam.

Hoe zat het ook alweer? De Spaanse Burgeroorlog begon als een binnenlands conflict tussen conservatieve nationalisten onder leiding van generaal Franco en linkse groeperingen, die in 1936 nipt de verkiezingen hadden gewonnen. De aanhangers van Franco werden in hun strijd openlijk gesteund door nazi-Duitsland. De Sovjet-Unie bood hulp aan de communisten en anarchisten in het linkse kamp. Zo werd het conflict internationaal, hoewel het op Spaanse bodem bleef. De linkse alliantie trok veel vrijbuiters aan uit heel Europa die wilden meevechten voor ‘de goede zaak’, waaronder de genoemde Fanny Schoonheyt – over wie in 2011 een biografie verscheen – maar bijvoorbeeld ook George Orwell, die verslag deed van de oorlog in zijn boek ‘Saluut aan Catalonië’.

Terug naar de roman van Rebekka W.R. Bremmer. In de eerste hoofdstukken leren we Fanny Schoonheyt kennen als een vrijgevochten feministe die broeken draagt, kettingrookt, vaardig is met het geweer en voor niets en niemand bang is. Ze bewondert García Lorca, die zij ‘Romance van de maan’ hoort voordragen. Bremmer laat mooi zien hoe Fanny zich als vrouw bevrijd voelt in Barcelona anno 1936, waar het gonst van de vernieuwing, ook als het gaat om vrouwenrechten: “En andere landen zouden volgen, bang om achterop te raken, om stil te staan en minder ontwikkeld te zijn.”

Flarden

Vervolgens zien we de oorlog door de ogen van Pablo Neruda. De Chileense dichter werkte als consul voor Chili en zorgde er eigenhandig voor dat duizenden Spaanse vluchtelingen verscheept konden worden naar Chili. Maar Neruda heeft ook een minder fraaie kant die recentelijk al twee Nederlandse romans opleverde (‘Malva’ van Hagar Peeters en ‘En het vergeten zo lang’ van Pauline Slot): hij laat zijn Nederlandse vrouw Maruca met hun gehandicapte dochtertje achter in Monte Carlo om zelf met zijn minnares naar Chili te vertrekken. Maruca moet het maar zien te rooien.

Wat lastig is: Bremmer vertelt de verhalen van Neruda en Schoonheyt in flarden, de lezer schiet heen en weer door tijd en plaats. Personages bevinden zich in Barcelona, dan in Parijs, Bordeaux, Chili, Nederland, in verschillende fases in de oorlog. Bremmer laat op die manier veel aspecten van de oorlog zien - het slagveld, de linkse strijders en vrijbuiters, de politiek, de vluchtelingen, de ‘zuiveringen’ en executies - tegelijk vertelt ze de verhalen van haar beroemde personages, elk vanuit hun eigen perspectief en entourage. Het is wel erg veel allemaal binnen het bestek van zo’n korte roman. Bremmer kiest voor een literaire kunstgreep om al die aspecten en personages te verbinden: de alziende maan. De maan observeert, als een mens, een machteloze god, misschien wel als de schrijver zelf: “De maan keek op hen neer en klakte met haar tong.” “De maan haalde diep adem en hief haar klaaglied aan.”

Zintuigelijk

Ten slotte is er het verhaal van Federico García Lorca. We lezen hoe de homoseksuele dichter de liefde van zijn leven beleeft, hoe hij op een kwaad moment niet meer kan vluchten en uiteindelijk door fascisten wordt vermoord in de buurt van Granada. De machteloosheid van Lorca in zijn laatste dagen, de grootste dichter van Spanje en het beroemdste slachtoffer van de Burgeroorlog, die gaat onder je huid zitten, en levert het beste deel van deze roman op.

Bremmer schrijft mooi en zintuiglijk, maar een helder beeld van de oorlog krijgen we niet. Ook de personages komen niet geheel uit de verf. Daarvoor is het allemaal te fragmentarisch. Het boek is nog het best te omschrijven als een verbrokkeld mozaïek van verhalen, dat door de zorgvuldige observaties en zuivere stijl genoeg intrigeert om meer te willen lezen over deze mensen en deze oorlog.

Oordeel: verbrokkeld mozaïek, intrigerend, maar niet helemaal bevredigend

Rebekka W. R. Bremmer
De maan danst op het erf van de doden
Querido; 256 blz. € 18,99

In ons dossier boekrecensies vindt u een overzicht van de besprekingen van pas verschenen fictie, non-fictie, jeugdliteratuur en thrillers.

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2019 de Persgroep Nederland B.V. - alle rechten voorbehouden