Smartphonevrij bestaan

De smartphone is vijftien jaar oud, en nu al onmisbaar: ‘Het recht om ervan af te zien staat onder druk’

De iPhone is pas 15 jaar oud en nu al onmisbaar Beeld  Maus Bullhorst
De iPhone is pas 15 jaar oud en nu al onmisbaarBeeld Maus Bullhorst

Kun je nog zonder smartphone? Sommigen moeten wel, anderen proberen het, maar het wordt steeds moeilijker. ‘Je moet je iedere keer verantwoorden voor het feit dat je geen smartphone hebt.’

Rufus Kain

Schoenen, winterjassen en andere kleren: dat is wat de maatschappelijk werkers van De Regenboog Groep gewend waren om in te zamelen voor daklozen in Amsterdam. Maar een half jaar geleden is daar een inzamelingsactie bijgekomen voor een andere primaire behoefte: smartphones.

“Als je geen werk of onderdak hebt, moet je veel online regelen”, zegt Jola Gosen van De Regenboog Groep. “Denk aan contact met de Dienst Werk en Inkomen of het UWV, dat gaat allemaal met DigiD en online formulieren. En als je al in een inloophuis met een computer bent, heb je alsnog een telefoon nodig voor verificatiecodes.”

Er is meer: “Als er een woning online komt, moet je snel kunnen reageren. Als in de winter de locatie voor de nachtopvang verandert en je niet bereikbaar bent, sta je ergens waar je niet kunt slapen. En als je voor een bezorgdienst als Uber Eats of Thuisbezorgd wilt werken – perfect voor een dakloze die wil opkrabbelen – heb je een smartphone nodig waar de apps van die bedrijven op draaien.”

Het is snel gegaan

De nood is voor daklozen misschien extra hoog, maar dit hebben ze met de meeste Nederlanders gemeen: smartphones lijken niet meer uit hun leven weg te denken. Best bijzonder, gezien hoe kort de apparaten deel van onze levens uitmaken. Op 29 juni 2007 kwam de eerste iPhone van Apple op de markt.

Vijftien jaar later kunnen veel mensen amper zonder smartphone – zelfs als ze dat willen. Van Schiphol tot sportschool willen ze je QR-code scannen, en overal – van baan tot buurt – verloopt het contact veelal via Whatsappgroepen. Een deel van de bevolking kan hieraan niet meedoen, zoals sommige daklozen. Anderen weigeren, maar merken dat dat steeds moeilijker wordt.

‘Mijn werkgever stond erop dat ik een smartphone nam’

Journalist Teun Dominicus (29) wist het slimme mobieltje al deze jaren te omzeilen, tot een paar weken geleden. “Ik ben sinds mei in dienst bij Het Parool. Mijn werkgever stond erop dat ik een smartphone nam zodat ik in de groepsapp zou kunnen.”

Zo geschiedde, maar Dominicus gaf wel zijn grenzen aan. “Ik heb gezegd: dat ding gaat aan op mijn werkdagen en verder niet. Ja, je mist wat zonder smartphone, maar daar krijg je ook wat voor terug: rust. Ik weet van mezelf dat ik snel afgeleid raak, dus ik zou wel gek zijn als ik mezelf op een machine met constante prikkels aansluit.”

Anderen vinden hem juist gek omdat hij géén smartphone bij zich heeft. “Mensen vragen wat er mis met je is. Instellingen raken op smartphones ingesteld en willen je niet meer helpen als je er geen hebt. Restaurants willen dat je een QR-code scant voor het menu, universiteiten kijken je ook raar aan als je niet in appgroepen kan. Je moet je iedere keer verantwoorden.”

Volgens Dominicus gaan voor smartphoneloze mensen steeds meer deuren dicht. “Daar moeten we kritisch op zijn. Het recht om van een smartphone af te zien staat onder druk.”

‘Er zou een wet moeten komen’

Daar is Jan Beuving (39) het mee eens. “Ik vind dat er een wet moet komen die het recht regelt om smartphonevrij te kunnen leven”, twitterde de cabaretier en Trouw-columnist vorig jaar. Beuving heeft nog altijd geen smartphone, maar dat wordt lastiger. Bijvoorbeeld bij het gebruik van DigiD. En bij online bankieren, waar het scannen van een QR-code de norm is.

“Het zijn kleine voorbeelden waar ik een extra handeling voor moet verrichten”, zegt Beuving. “De collecte in de kerk gaat tegenwoordig trouwens ook via een QR-code. En heb maar eens jonge kinderen en dat je dan niet in de klassenapp zit – dat gaat haast niet. Mensen kijken je aan alsof je in de vorige eeuw geboren bent. Nou is dat in mijn geval ook zo, maar toch.”

Waarom gaat de cabaretier niet overstag? “Als ik eenmaal een smartphone heb, kom ik er denk ik niet meer vanaf. Ik zou verslaafd raken en de hele tijd op het apparaat met werk bezig zijn. Daarom wil ik het zo lang mogelijk volhouden zonder. Maar ik sluit niet uit dat de maatschappij mij op een zekere dag zal dwingen over te stappen.”

Toch houdt hij hoop dat het tij zal keren. “Een jaar of acht geleden werd je nog meewarig aangekeken als je geen smartphone had. Daarin vindt wel een omslag plaats. Tegenwoordig zie ik steeds vaker blikken van jaloezie, mensen die reageren met ‘wat knap’.”

‘Een telefoon is om te bellen’

Anneke Wilms (66), oud-medewerker bij het gemeentelijk archiefbureau Gak, heeft haar eerste smartphone nu een paar weken. Toch lijkt zij van de drie geïnterviewden nog het minst de noodzaak te voelen. “Op een gegeven moment leek het me gewoon handig dat je met zo’n app van de bank een scan kunt maken om je betalingsopdracht te doen. Dat was eigenlijk de enige reden.”

“Ik vind het niet zo nodig om te Whatsappen of in de trein van alles op te zoeken”, vervolgt ze. “Opzoeken kan thuis en contact onderhouden kan via e-mail. Ik ben geen digibeet, maar een telefoon is om te bellen.”

Dat de bediening op een terras haar vraagt een QR-code te gebruiken, vindt ze wel raar, “maar ach, ik vraag gewoon alsnog naar de kaart. En zo vaak zit ik niet op het terras. Ik vermoed wel dat de alternatieven steeds minder worden, maar tot nu toe was er altijd een oplossing mogelijk.”

Het uitstellen van de aanschaf van een smartphone zag Wilms ook als een sport. “Kijken hoe lang je zonder kunt. Nu heb ik er dus wel één. Maar ik gebruik hem nog steeds vooral als telefoon.”

De inzamelingsactie voor smartphones voor daklozen loopt nog steeds. Info op www.deregenboog.org/geen-bereik. Het hoofdkantoor van De Regenboog Groep is het enige afleveradres dat nog meedoet.

Lees ook:

Verdwaald in onze telefoon zijn we het mijmeren, stilstaan en nietsdoen verleerd

Altijd bereikbaar zijn leek nog geen generatie terug een gruwel, nu is het realiteit. Wat er sneuvelt in het gevecht om onze aandacht: het vermogen om stil te staan bij onszelf en onze omgeving.

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2022 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden