Interview

De smartphone is een machtig wapen in de strijd tegen IS

'Wij laten die beelden uit Raqqa zien om de wereld te informeren over wat er werkelijk gebeurt, in de hoop dat jongeren zich niet aansluiten bij IS.'Beeld film depot

'City of Ghosts', vanaf vandaag in de bioscoop, is een aangrijpende documentaire over Syrische burgerjournalisten die het met woord en beeld opnemen tegen de propagandamachine van IS.

Bij de uitverkochte voorpremière van 'City of Ghosts' vorige week in het Amsterdamse debatcentrum De Balie werd uitdrukkelijk verzocht niet te filmen of te twitteren. Aan de aanwezigheid van twee Syrische hoofdrolspelers, die na de filmvertoning aanschoven voor een publiek interview, was zo min mogelijk ruchtbaarheid gegeven. De twee werden alleen aangeduid met hun voornamen: Hassan en Husam.

Logisch wel, al die veiligheidsmaatregelen. De leden van het burgerjournalistencollectief, dat bekend werd onder de naam Raqqa is Being Slaughtered Silently (RBSS), zijn hun leven niet veilig. Enkele leden werden al opgespoord in het buitenland en vermoord door IS. Ook vrienden en familieleden die in Raqqa achterbleven, kwamen gruwelijk aan hun einde.

In City of Ghosts portretteert de Amerikaanse documentairemaker Matthew Heineman deze Syrische burgerjournalisten die het sinds 2014 opnemen tegen Islamitische Staat. Vanaf het moment dat de jihadisten met zwarte vlaggen Raqqa binnenvielen en de Syrische stad uitriepen tot hoofdstad van het kalifaat, besloten ze zich met hulp van smartphones en sociale media te verzetten. Heineman legde contact met het collectief, en filmde de gevluchte burgerjournalisten met name op geheime locaties in Duitsland.

"Het begon eigenlijk al in 2011", vertelt Husam, de oudere van de twee. "Het was het begin van de Syrische revolutie, en we besloten een demonstratie bij te wonen tegen het regime van Assad. Toen IS een paar jaar later Raqqa binnenviel, besloten we door te vechten, onze koers te wijzigen en het op te nemen tegen de terroristen. We begonnen met het maken van video's en het schrijven van artikelen."

Het was en is een doorn in het oog van IS, dat via bombastische propagandafilmpjes, gemaakt in de stijl van Amerikaanse actiefilms, jongeren voor zich probeert te winnen. IS is bepaald niet gebaat bij tegengeluid: naar buiten gesmokkelde filmpjes van burgers die niet het paradijs tonen, maar de hel. Beelden van burgers die op klaarlichte dag worden geëxecuteerd, van uitgehongerde kinderen in de rij voor de voedselbank. "Wij laten die beelden uit Raqqa zien om de wereld te informeren over wat er werkelijk gebeurt, en in de hoop dat jongeren zich niet aansluiten bij IS", aldus Husam. De strijd die zijn groep voert tegen de extremistische propaganda van IS krijgt in de documentaire de contouren van een moderne media-oorlog via Facebook, Twitter en WhatsApp.

Raqqa is nu een belegerde stad, en IS loopt volgens Husam qua organisatie op zijn laatste benen. Niet qua ideologie. "Het grote probleem is dat je niet zomaar een einde kunt maken aan het idee van IS, dus we vechten als groep tegen het gedachtegoed." Laptops, smartphones en beveiligde internetverbindingen vormen de belangrijkste wapens.

Tekst loopt door na onderstaande video.

Recensie: City of Ghosts (****)

Ze staan er hoogst ongemakkelijk bij, de Syrische reporters van het platform Raqqa is Being Slaughtered Silently (RBSS). In New York worden ze geëerd met een prijs voor vrije journalistiek, omringd door opgewekte gasten in gala. Glazen bubbels in de hand. 'Wat kijk je serieus!', krijgt een van hen te horen. Maar vrolijk stemt de situatie van mensen als Aziz, Hamoud en Mohamad nu eenmaal niet.

Als jongemannen - de ene een feestende student, de ander leraar - begonnen ze verslag te doen van de opstand tegen president Assad, in 2012. Later trok IS de stad binnen en werd Raqqa, een middelgrote stad aan de Eufraat, het politieke centrum van het uitgeroepen kalifaat.

De beelden van de reporters werden snel grimmiger: hongerige kinderen in de rij voor de gaarkeuken, kruisigingen, onthoofdingen. Uiteindelijk ontvluchtten ze het land om hun heimelijke werk te kunnen voortzetten.

De Amerikaanse regisseur Matthew Heineman (1983), die zich eerder met het Oscargenomineerde 'Cartel Land' verdiepte in de sombermakende drugsindustrie langs de Mexicaans-Amerikaanse grens, volgt de burgerjournalisten. Op geheime adressen in sobere westerse appartementjes blijven ze verslag doen van wat er zich afspeelt in de van de buitenwereld afgesloten stad.

Heineman zit er bovenop wanneer ze beelden binnenkrijgen van correspondenten in Raqqa, en kapotgeschoten straten en doden herkennen. Even fascinerend als ijzingwekkend is het IS-filmpje waarin Hamouds vader wordt geëxecuteerd. Hamoud blijft ernaar kijken: 'Het geeft me kracht.'

IS kijkt voor z'n propagandamateriaal goed naar Hollywoodtechnieken. En zo verdiept Heineman zich in de visuele mediastrijd die moderne oorlogvoering met zich meebrengt en nu plaatsvindt op mobiele telefoons en sociale media.

De voortdurend bedreigde tegenstanders van IS zijn, steevast omringd door sigarettenrook, ieder uur van de dag bezig met schermen, wachtwoorden en encrypties. Hun angst en stress is haast voelbaar.

En tegelijkertijd zijn het gewone mannen met baseballpetten die elkaar na lange afwezigheid huilend omhelzen, sneeuwballen gooien, verliefd zijn, en voorzichtig plannetjes willen maken voor de toekomst. 'City of Ghosts' laat zien hoeveel menselijkheid er schuilgaat achter dapper verzet tegen onmenselijkheid.

City of Ghosts is geregisseerd door Matthew Heineman en is beoordeeld met vier sterren (****).

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden