Review

De schoonheid van het ontwaken is het thema van de film Innocence

Wild helder water. Een dicht groen bos. Vogeltjes die zingen. Een krekel die tjirpt. Door een vochtige donkere stenen gang belandt de camera in een vrolijke, kleurige kamer. Midden in de kamer staat een donkerbruine doodskist.

door Jann Ruyters

Meisjesbenen - soldatenkistjes onder hoge witte rokjes - verzamelen zich om de kist. Eentje wrikt de kist open. Er ligt een bloot meisje in te slapen. Ze doet haar ogen open, glimlacht, en zegt op verzoek haar naam. Iris arriveert op kostschool.

Het is altijd zoeken op het filmfestival in Rotterdam maar vind je die ene film dan heb je het gevoel dat je het festival toch in je greep hebt: 'Innocence' van Lucile Hadzihalilovic. Geïnspireerd op een Duitse tekst uit 1903 van Franz Wedekind: 'Ãœber die körperliche Entziehung der jungen Müdchen'.

Franz Wedekind is de Duitse anti-burgelijke toneelschrijver die ook het beroemdere 'Lulu of de doos van Pandora' schreef, een tekst die hem destijds voor de rechter bracht wegens de verspreiding van ontuchtige literatuur. Hij werd vrijgesproken.

Hadzihalilovic kreeg de onvoltooide roman van Wedekind van een vriendin. ,,Dit moet jij verfilmen, zei ze me'', vertelt de regisseuse in Rotterdam waar ze haar film toelicht aan het publiek (,,ik vind het heel prettig hier: het publiek is nieuwsgierig en open'') en aan journalisten. Ze past bij haar film: vriendelijk, krachtig, gereserveerd.

In 'Innocence' schetst ze het beeld van een meisjeskostschool, meer metaforisch dan realistisch. Een duister landhuis in een paradijselijk bos. De meisjes spelen, zwemmen, lachen, krijgen balletles en biologieles. Twee jonge, treurige leraressen hebben ze, en een stokoude huishoudster.

Er zijn strikte regels en rituelen. De meisjes dragen fluwelen strikken. De rode is het laatst gekomen, de paarse zal het eerste vertrekken. Waar ze vandaan komen weten ze niet. Waar ze naar toe gaan ook niet. Tot je oud genoeg bent om te mogen vertrekken is het gebied buiten de muren onbekend terrein.

Hadzihalilovic: ,,Ik ben zelf nooit op kostschool geweest maar romantiseerde wel over 'Mallory Towers' (zo worden in Frankrijk de kostschoolboeken voor meisjes genoemd). De boeken van Enid Blython en zo. Ik fantaseerde over de idylle van het samen zijn met andere kinderen zonder ouders, iets wat zowel beangstigend als heel opwindend is. Een klassieker als de kostschoolfilm 'Müdchen in Uniform' legt de nadruk op de onderdrukking in de kostschool; op de regels die de meisjes moeten naleven om goede vrouwen te worden. Ik wilde daarvan de andere kant laten zien. Er schuilt een utopisch element in de roman van Wedekind: in hun relatie met de natuur, in de schoonheid van het ontwaken. Een vrij mens worden gaat ook niet zonder regels, zonder beperkingen. Hoe je als individu een weg zoekt door die leerschool interesseert me. Iedere nieuwe stap die de meisjes moeten zetten beangstigt hen, maar het is een angst die overwonnen wordt. Die angst wilde ik verbeelden, maar ook het plezier. Het sinistere van een wereld die je niet helemaal kan doorgronden is voortdurend aanwezig, maar het aangename van hun samen-zijn, van hun plezier in de lessen, is op de voorgrond.''

Hadzihalilovic werkte lang samen met Gaspard Noé, haar partner, de maker van de geruchtmakende verkrachtingsfilm 'Irréversible'. Na afronding van de filmschool in Parijs richtten ze een eigen filmproductiebedrijf op, uit nood geboren, maar vruchtbaar.

Hadzihalilovic: ,,Als wij bij elkaars films hielpen was er minder geld nodig. Toen hij 'Irréversible' maakte en ik 'Innocence' was dat geld er wel, en hebben we anderen aangetrokken. We hebben ook verschillende levensvisies maar ik hou erg van zijn films. Hij schept sensitieve, humane personages, geen poppen.''

Dat 'Innocence' net als 'Irréversible' ook gaat over een verloren paradijs is iets waar journalisten haar op attendeerden.

,,Het was me niet eens opgevallen'', lacht ze. Maar de twee regisseurs lijken ook op elkaar als het gaat om visuele zeggingskracht. In het vermogen beelden te scheppen die zichzelf ontstijgen, zoals in 'Innocence' de pracht van de oplichtende witte jurkjes in het donkere, groene bos. ,,De kleur wit koos ik om die visuele kracht; niet zozeer vanwege de associatie met puurheid. Wit is ook de kleur die alle kleuren in zich verenigt'', zegt Lucila Hadzihalilovic.

Het grootste mysterie in de film 'Innocence' is de vraag waar het oudste meisje iedere avond naar toe gaat. Tegen het einde wordt het geopenbaard. De meisjes geven balletvoorstellingen in een theater. Een geheime toegang via een koekoeksklok leidt hen een podium op waar ze dansen als roze vlinders voor een publiek dat ze niet te zien krijgen. Weer een initiatierite; weer het samengaan van angst en schoonheid. En, tot verrassing van de regisseuse, de aanleiding tot een controverse.

Door de Franse filmpers werd een relatie gelegd met de 'ballets roses', de vermeende sekspartijtjes onder notabelen waar de Belgische kinderverkrachter Dutroux kinderen voor zou hebben geleverd.

Het heeft Lucila Hadzihalilovic verbaasd: ,,Er waren drie Franse critici die mijn film pervers noemden. Ik heb wel ervaren dat 'Innocence' door mannen en vrouwen anders wordt bekeken. Er is geen man in mijn film, dus misschien is de sensualiteit in de film voor hen confronterend. De kritiek vond ik weer een voorbeeld van de toenemende paranoia in Frankrijk over pedofilie. Hoe zou je het opgroeien van meisjes kunnen verfilmen zonder die aandacht voor schoonheid en sensualiteit?''

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2022 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden