Reportage Tentoonstelling

De schoonheid van het computervirus

Visualisatie van het Anna Kournikova-virus. Beeld Bas van de Poel

Ze zijn hinderlijk en schadelijk, maar ook een uiterlijk van menselijke creativiteit. Dus is er nu een expositie over malware en virussen. 

Computervirussen hebben niet bepaald een positief imago. Ze laten apparaten vastlopen, maken privé-informatie buit of leggen zelfs hele bedrijven plat. Maar kun je een virus ook bekijken als een door mensen gemaakt ontwerp? Misschien zelfs een vorm van kunst? Dat onderzoekt een expositie van Het Nieuwe Instituut in Rotterdam.

De tentoonstelling Malware: Symptoms of Viral Infection, vanaf donderdag te zien, begint bij de allereerste virussen uit de jaren tachtig. Ze werden verspreid via floppydisks en waren vooral een vorm van computerhumor. Neem ‘Mars G.com’, dat een bewegend 3D-landschap van de planeet laat zien op het beeldscherm van de geïnfecteerde computer, met daarboven de tekst ‘Een virus coderen kan creatief zijn’. “Als je dit nu terugziet, dan levert dat een gevoel van nostalgie op”, zegt Bas van de Poel, een van de samenstellers van de tentoonstelling. “Het laat zien hoe artistiek malware kan zijn, zeker in de begintijd. Zo’n 3D-beeld maken was toen een hele prestatie.”

Zijn visualisatie van het Anna Kournikova-virus. Beeld Bas van de Poel

Die relatieve onschuld gaat er uiteindelijk wel vanaf. Virussen verspreiden zich via internet in een razend tempo over de wereld. Criminelen ontdekken dat er geld mee valt te verdienen en overheden zien in malware een nieuw wapen bij internationale conflicten. Niet altijd weten slachtoffers dat ze zijn geïnfecteerd, sommige varianten verstoppen zich diep in de systemen.

Dat leverde een uitdaging op voor Van de Poel en zijn mede-samensteller Marina Otero Verzier. Want hoe stel je het onzichtbare tentoon? En dat zonder in het clichébeeld van computervirussen te vervallen met kwade wormen of doodshoofden. “Ik heb mijn inspiratie vooral gehaald uit het verhaal achter het virus”, zegt Van de Poel. “Naar wat de maker ermee beoogde en wat het effect was.”

Zijn visualisatie van het Anna Kournikova-virus. Beeld Bas van de Poel

Hij bedacht visualisaties. Zo verschijnt bij het ‘Anna Kournikova’-virus een tennisracket in beeld dat steeds meer ballen op zich afgevuurd krijgt. De ballen staan voor het zich verspreidende virus. “De maker was fan van de tennisspeelster”, zegt Van de Poel. “Slachtoffers kregen een e-mail met een tekst als ‘check deze foto’. Eenmaal geklikt, verspreidde de mail zich automatisch naar contacten uit het adressenboek. Het virus deed eigenlijk niet veel meer dan dat.”

Een ander virus, vernoemd naar de fastfoodketen Los Pollos Hermanos uit de populaire tv-serie ‘Breaking Bad’, kreeg het uiterlijk van vallende stukken gefrituurde kip. Het ziet er bijna gezellig uit. Van de Poel: “Ik wilde geen dystopische tentoonstelling maken. Er moet ook wat humor in zitten.”

Toch vergaat het lachen je wel bij de meest recente varianten. In de animatie van WannaCry, dat in 2017 wereldwijd duizenden computers blokkeerde, wisselen beelden van marcherende soldaten af met onder meer ziekenhuisapparatuur. Het verwijst naar Engelse ziekenhuizen die plat lagen door het virus dat wordt toegeschreven aan Noord-Korea.

Kan Van de Poel de schoonheid nog zien in malware nu blijkt dat het zulke desastreuze gevolgen kan hebben? “Zonder het op een voetstuk te willen plaatsen, kun je wel van een creatieve daad spreken als je een virus weet te maken dat zo geavanceerd is dat het allerlei veiligheidssystemen weet te omzeilen. Maar het duurt waarschijnlijk nog wel even voordat we het gaan zien als kunst.” 

Lees ook :

Cyberwapenwedloop: Oorlog voeren in het geniep

De gevolgen van digitale oorlogsvoering zijn amper te overzien, blijkt uit de documentaire ‘Zero Days’. 

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2019 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden