Albums van het jaar

De schoonheid van de dood: dit zijn de beste albums van 2016

Een vrouw met een tatoeage van David Bowie bij een eerbetoon aan de overleden zanger in Brixton in Zuid-Londen Beeld reuters

De wereld nam dit jaar afscheid van een groot aantal popsterren. Maar er verschenen ook prachtige, levenslustige albums. De bijzonderste albums van het jaar, volgens de muziekrecensenten van Trouw.

Met enig pathos: 2016 was het jaar dat de muziek stierf. Het is hier ter redactie niet geteld, maar het voelt ieder geval alsof er nooit eerder zoveel muzikanten stierven als het afgelopen jaar. Natuurlijk, je kunt daar verklaringen voor bedenken. Er komen steeds meer beroemdheden bíj. Of, veel muziekhelden in het pop-tijdperk zijn inmiddels op gezegende leeftijd. Zeker voor hun levensstijl.

Maar toch: zowel Emerson en Lake van Lake, Emerson & Palmer. Glenn Frey, oprichter van The Eagles. Maestro's Nikolaus Harnoncourt, Neville Marriner, Pierre Boulez. George Martin: als er al een vijfde Beatle was, was hij het. Maurice White, oprichter van Earth, Wind & Fire. Toots Thielemans. En wat te denken van Mieke Telkamp, Corrie Brokken, Eddy Wally?

Maar het jaar voelde natuurlijk vooral zo dodelijk door het overlijden van drie grootviziers uit de recente muziekgeschiedenis: David Bowie, Prince en Leonard Cohen. Alle drie gingen tamelijk onverwacht heen - hoewel, zowel Bowie als Cohen kondigden hun naderende einde aan op , met de kennis van nu, omineus getitelde albums als 'Black Star' en 'You Want It Darker'. Nick Cave overleefde 2016, maar leverde met 'Skeleton Tree' muzikaal gezien het meest gitzwarte album af over zijn een jaar eerder verongelukte zoon.

Dit artikel is geschreven voordat het overlijden van George Michael bekend was gemaakt. Lees hier zijn in memoriam.

Nick Cave - Skeleton Tree

Al deze drie requiems prijken bovenaan de muzieklijstjes van de Nederlandse muziekpers, blijkt uit het decembernummer van muziekblad Oor. Met een cover die zelden zo treffend het muziekjaar samenvat: mijmerend kijkt Nick Cave uit over een grijze oceaan, in de krijtrotsen boven hem zijn de gezichten van Lemmy Kilmister, Prince, David Bowie en Leonard Cohen uitgehakt. Van zulke krijtrotsen viel een jaar eerder Cave's zoon Arthur te pletter, ten tijde van het opnameproces van Cave's nieuwe album dat 'Skeleton Tree' zou worden.

Sommige teksten zouden al geschreven zijn, onbekend welk precies, maar alleen al die eerste strofe heeft een bloedstollende lading: 'You fell from the sky / crashlanded in a field near River Adur...'

Het narratief in de songstructruren lijkt verdwenen, merkt filmmaker Andrew Dominik op in de bijbehorende documentaire 'One More Time With Feeling', die het opnameproces vastlegde. Cave knikt. Het verliezen van zijn 15-jarige zoon, helft van een tweeling, voelde immers alsof het narratief van zijn leven was weggeslagen. Nimmer waren zijn nummers zo rechtlijnig, zo eenvormig, en daarmee eigenlijk oneindig. Neem 'I Need You', waarop Cave de machteloosheid van verlies vangt, wanneer hij op een voortdreunend orgel bibberend, haast huilend roept dat niets wezenlijk verschil maakt. Nu maakte Cave al geen vrolijke muziek, maar het album 'Skeleton Tree' is van een uitzichtloosheid waar niet aan te ontkomen valt.

Leonard Cohen - You Want it Darker

Leonard Cohen liet horen dat je ook luchtig over de dood kan zingen. Misschien is dat ook wel makkelijker als je het over je eigen dood hebt, in plaats van over die van een naaste. Neem alleen al de titel van 'You Want It Darker', zijn veertiende en laatste album. Hij knipoogt naar zijn eigen reputatie, naar zijn oeuvre waarin, net als bij Cave, de dood als thema al veelvuldig voorbij is gekomen. Maar Cohen bezong het haast nooit lichtzinniger dan op de plaat die nota bene drie weken voor zijn eigen dood verscheen. Tuurlijk, het is nog steeds grofkorrelige muziek, die het beste klinkt bij kaarslicht op een herfstavond. "I'm leaving the table / I'm out of the game." Op 'Traveling Light' zegt hij letterlijk adieu. 'Treaty' is ook al zo'n nummer waarbij het goed huilen is.

Cohen voelde het einde naderen, zo zei hij letterlijk, in wat achteraf een afscheidsinterview bleek, met David Remnick in The New Yorker. Niet voor niets zingt hij op 'You Want It Darker': "I'm ready my lord". Maar het is bovenal een plaat geworden waarop de 82-jarige Cohen tevreden klinkt met het gezegende leven dat achter hem ligt.

David Bowie - Blackstar

Dan nog David Bowie, die zichzelf meer tijd gegund had, maar zich desalniettemin had neergelegd bij zijn diagnose. Het muziekjaar begon met een knal, toen op de ochtend van 11 januari het nieuws van het overlijden van één van 's werelds grootste sterren binnenkwam.

Zijn ziekte, leverkanker, had hij geheim gehouden, hij wist al een jaar dat hij stervende was. Producent Tony Visconti wist het, evenals toneelmaker Ivo van Hove, met wie Bowie zijn musical 'Lazarus' had gemaakt die enkele weken voor zijn dood in première was gegaan. Maar de wereld had diens sterven niet zien aankomen. Terwijl Bowie het nota bene twee dagen voor zijn overlijden nog aankondigde, op zijn 25ste studioplaat, die toen verscheen.

Ja, jazzplaat 'Blackstar' klinkt spookachtig, met grijze klankkleuren en een bedrukkende sfeer. Maar recensenten konden bij de verschijning nog weinig kaas maken van de teksten. Totdat de zanger twee dagen later stierf, en bekend werd dat hij al anderhalf jaar aan kanker leed, Toen viel plots alles op zijn plek.

'Look up here, I'm in heaven / I've got scars that can't be seen' zingt hij in 'Lazarus'. "Im dying to" herhaalt hij, in 'Dollar Days'. En als uitsmijter op de plaat, 'I Can't Give Everything Away' , die achteraf te beluisteren valt als onmachtige aanklacht tegen het naderende einde, met die smekende herhaling dat hij niet alles kán geven - hoe graag hij ook zou willen. Het begin: 'I know there is something very wrong', als iemand die weet dat een tumor aan hem vreet.

Er waren meer aanwijzingen. De neergestorte astronaut in de bijbehorende videoclip, met in de helm een doodskop verborgen, verbeeldt Major Tom, een van Bowie's vele personages. Bowie zelf is geblinddoekt en schuifelt langzaam een soort kast in, waarna hij de deur ervan dichttrekt, alsof hij de deksel van een doodskist over zich heentrekt. De musical waaraan hij werkte heette Lazarus, een vervolg op een film waarin Bowie aan het begin van zijn carrière speelde. Met erin nieuwe muziek van Bowie, maar ook de klassiekers. Alsof hij zijn oeuvre nog één laatste maal wilde samenvatten,voordat hij voor het laatst een nieuw personage zou aannemen. Dat was iets wat Bowie al zo vaak had gedaan: Ziggy Stardust, Aladdin Sane, The Thin White Duke.

En uiteindelijk dus Blackstar. De uitgedoofde ster. De man die zijn levens als kunstwerk zag, bleek ook van zijn sterven een kunstwerk te hebben gemaakt.

Het lijstje van Joris Belgers (pop)

1. Radiohead
A Moon Shaped Pool

2. Anderson .Paak
Malibu

3. A Tribe Called Quest
We Got it From Here...
Thank You 4 Your Service

4. Beyoncé
Lemonade

5. Kate Tempest
Let Them Eat Chaos

6. PJ Harvey
The Hope Six Demolition Project

7. Rihanna
ANTI

8. Nick Cave
Skeleton Tree

9. Frank Ocean
Blonde

10. Solange
A Seat at the Table

Radiohead, A Tribe Called Quest, PJ Harvey, Nick Cave: 2016 was het jaar van de veteranen. De eerste twee keerden terug op hun oude niveau, die anderen vervolgden het succes van hun vorige comebackplaat. Daarnaast viel op dat megasterren als Beyoncé, Frank Ocean en Rihanna niet alleen mooie gezichtjes zijn die schitteren op tienerposters. Deze pophelden van nu slaagden erin ondanks hun commerciële faam artistiek gezien de interessantste albums van het jaar af te leveren, albums waar je maar niet op uitgeluisterd raakt. Ook was dit het jaar van Anderson .Paak, ook live, gezien zijn vele overrompelende shows op Nederlandse festivals. En van artiesten zoals Kate Tempest en Solange, die hun bevlogen vertelkracht aan inhoud koppelen, zijn er eigenlijk te weinig.

Radiohead - A Moon Shaped Pool Beeld Trouw

Het lijstje van Mischa Andriessen (wereld)

1. The Gloaming

2. Valentin Clastrier & Steven Kamperman
Fabuloseries

3. Ferhat Tunç
Kobani

4. Rima Khcheich
Washwishni

5. Sinikka Langeland
The Magical Forest

6. Gaye Su Akyol
Hologram Imparatorlugu

7. Ayub Ogada
Kodhi

8. Konono No.1 meets Batida
idem

9. Khmer Rouge Survivors
They Will Kill You, If You Cry

10. Noura Mint Seymali
Arbina

Veel musici hadden de blik dit jaar op de brandhaarden in de wereld gericht. Dat leverde veel indringende muziek met Ferhat Tunçs eerbetoon aan de Syrische stad Kobani als een hoogtepunt. Artiesten als Konono #1 en Gaye su Akyol bouwden interessante bruggen naar dance en popmuziek. De Libanese zangeres Rima Khcheich deed het hetzelfde met een groep uitmuntende jazzmuzikanten uit Nederland. Ronduit indrukwekkend bleek de ontmoeting tussen klarinettist Steven Kamperman en draailierspeler Valentin Clastrier. Het resultaat is bloedruige muziek die alle zekerheden links laat liggen. Minstens zo magnifiek is de elegante Ierse band The Gloaming. Poetisch, ingetogen, geestdriftig en subtiel.

The Gloaming - 2 Beeld Trouw

Het lijstje van Mischa Andriessen (jazz)

1. Eve Risser White Desert Orchestra
Les Deux Versants Se Regardent

2. Peter Erskine Trio
As It Was

3. Kneebody + Daedelus
Kneedelus

4. Daniel Zamir
Redemption Songs

5. Martin Küchen + Landaeus Trio
The Pity Of It All

6. Keith Jarrett
A Multitude Of Angels

7. Perch Hen Brock & Rain
Live @ The Jazz Happening Tampere

8. Michael Wollny Trio
Klangspuren

9. Donny McCaslin
Beyond Now

10. John Lindberg Raptor Trio
Western Edges

Jazz bleek het afgelopen jaar opnieuw volop in beweging. Met interessante dwarsverbanden, waarbij de samenwerking tussen Kneebody en producer Daedelus de meest inspirerende was. In een deel van de jazz zijn de muziekstandaards van het podium verdwenen en wordt er weer spontaner gemusiceerd. Bij het Nederlands /Amerikaanse viertal Perch Hen Brock & Rain is elke noot spontaan en toch klinkt hun spannende muziek vaak alsof deze met zorg is uitgedacht. De Franse pianiste Eve Risser draait het om. Prachtig doorgecomponeerde en uiterst sfeervolle stukken die volop ruimte geven aan jonge musici die op hun oorspronkelijkst improviseren.

Eve Risser White Desert Orchestra - Les Deux Versants Se Regardent Beeld Trouw

Het lijstje van Peter van Lint (klassiek)

1. Joyce DiDonato
In War & Peace

2. Nikolaus Harnoncourt
Beethoven Symfonieën 4 en 5

3. Patricia Kopatsjinskaja
Tsjaikovski Vioolconcert

4. Quirine Viersen
Britten Cellosuites

5. Andris Nelsons
Sjostakovitsj Symfonieën 5, 8 en 9

6. Teodor Currentzis
Mozart 'Don Giovanni'

7. Daniele Gatti
Berlioz Symphonie fantastique

8. Hans-Christoph Rademann
Mendelssohn 'Elias'

9. Pretty Yende
My Journey

10. Lavinia Meijer
The Glass Effect

Bijna van nature steekt ze boven alle anderen uit - de ontwapenende mezzosopraan Joyce DiDonato. De Amerikaanse spreekt mensen heel direct aan met haar persoonlijkheid, al even warm als die schitterende mezzo van haar. 'In War & Peace' heet haar nieuwste project - een cd en een daaraan gekoppelde wereldwijde concerttournee. De cd, met muziek voor oorlogs- en vredestijd, is een toonbeeld van slim en betrokken programmeren, én van hoogstaande zangkunst.

Violiste Patricia Kopatsjinskaja is ook al zo'n (onder)zoekende musicus. Samen met de flamboyante Griekse dirigent Teodor Currentzis en zijn tegendraadse orkest MusicAeterna nam ze het aloude vioolconcert van Tsjaikovski op. Je weet niet wat je hoort. Sommigen gruwen van zoveel excentriciteit, maar violiste en dirigent hadden me bij maat één te pakken en lieten niet meer los. Currentzis en zijn orkest leverden dit jaar ook een meesleurende 'Don Giovanni' af. Mijlenver verwijderd van de versie die Nikolaus Harnoncourt ooit met het Concertgebouworkest opnam, en toch is Currentzis op zijn manier een erfgenaam van de grote maestro die dit jaar overleed. Harnoncourts laatste cd, met Beethovens Vierde en Vijfde symfonie, is tekenend: een testament en statement ineen.

De nieuwe chef van het Concertgebouworkest Daniele Gatti leverde meteen een visitekaartje af met een bijzondere live-opname van Berlioz' 'Symphonie fantastique', terwijl Andris Nelsons in Boston bezig is met een geslaagd Sjostakovitsj-project. En dan viel die enerverende live-'Elias' van Mendelssohn uit Berlijn op, met Thomas Oliemans geweldig op dreef als de profeet. Quirine Viersen verraste met de suites voor cello van Benjamin Britten. Lavinia Meijer scoorde opnieuw met muziek van Glass, en de innemende Zuid-Afrikaanse sopraan Pretty Yende maakte grote indruk op haar debuut-cd.

Joyce Didonato - In War & Peace Beeld Trouw
Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2019 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden